Czy Ismael jest potępiony?

Rzymian 9: 6-9

W swoim spojrzeniu na teksty mówiące o synach Abrahama oraz o synach Izaaka Kalwin nie zalicza testu historycznej wiarygodności. Objaśnienia Kalwina dotyczące cytowanych wersetów są bezpośrednio sprzeczne z nauczaniem o tych ludziach zawartym w pozostałej części Starego Testamentu. W jego mylnej interpretacji wersetów 6-9 i 10-13 zasadnicze jest popełnienie błędu ekwiwokacji w traktowaniu pojęcia wybrania jakby odnosiło się tylko do wiecznego przeznaczenia jednostki i wnioskowanie, jakoby zarówno Ismael, jak i Ezaw byli potępieni.9 Kalwin wie, że słowo „wybranie” ma więcej niż jedno znaczenie. W Institutio religionis christianae 3.21.5 mówi o Bożym wybraniu „całego potomstwa Abrahama”, narodu Izraela.10 W tym miejscu termin ten odnosi się do szczególnego traktowania, jakiego Bóg udzielił narodowi hebrajskiemu. Kalwin wymienia niektóre korzyści wynikające z tego pierwszego rodzaju wybrania: Bóg wyzwolił ich z Egiptu, chronił i obdarzył ich darami, szacunkiem w oczach innych narodów, był przychylnie nastawiony do nich, dał wszelkie dobra, w które obfitowali, nadał im ziemię obiecaną i ofiarował im zbawienie.

Po opisaniu tego pierwszego rodzaju wybrania Kalwin mówi o „drugim, bardziej ograniczonym dekrecie wybrania”, na mocy którego Bóg wybiera jednostki do zbawienia lub potępienia: „Zatem, jak Pismo Święte wyraźnie pokazuje, mówimy że Bóg ustanowił kiedyś w swoim wiecznym i niezmiennym planie tych, których na długo przedtem zdeterminował raz na zawsze do zbawienia i tych, których z drugiej strony pozostawił ku zniszczeniu”. Po ustaleniu, że wybranie może mieć dwa różne znaczenia, Kalwin traktuje opisaną w Rzym. 9 r. koncepcję wybrania tak, jakby wyraźnie rozwijała drugie z tych dwóch znaczeń wskazując na wybranie przez Boga jednostek do zbawienia lub potępienia. Z nauczania Pawła, że Izaak był synem obietnicy (Rzymian 9:7-9) i że Bóg wybrał Jakuba (Rzymian 9:10-13) Kalwin wnioskuje, że zarówno Ismael jak i Ezaw są potępieni. Mówi, że Ismael i Ezaw są „odcięci” od „duchowego przymierza” zbawienia i dodaje, że wybranie Jakuba implikuje potępienie Ezawa.

Założenie Kalwina, że niekwestionowane pominięcie przez Boga każdego ze starszych braci na korzyść
młodszych oznacza potępienie tych starszych, jest niespójne zarówno z Rzym. 9, jak i resztą Pisma
Świętego. W Rzym. 9 Paweł nie mówi, że Ismael i Ezaw są potępieni. W gruncie rzeczy kiedy Paweł mówi, że Izaak jest synem obietnicy, nigdy nie wymienia ani Ismaela, ani żadnego z sześciu pozostałych synów Abrahama. Wymienia Ezawa i pisze nawet, że ten jest znienawidzony, ale nie wypowiada się wyraźnie o jego stanie w wieczności. Celem Pawła jest wykazanie, że Izaak i Jakub są wybrani przez Boga. Przedstawia to bezpośrednio, omawiając obietnice złożone tym dwóm ludziom oraz domyślnie, gdy zaniechuje wzmianki o Bożych obietnicach dla innych dzieci Abrahama lub Izaaka. Jeśli wybranie jednoznacznie oznacza selekcję do indywidualnego zbawienia, to Kalwin miałby rację wnosząc, że brak wybrania jest równoznaczny z potępieniem. Jednak – jak sam wyjaśnia – wybranie może mieć inne znaczenie. Opisy tych osób w innych miejscach Pisma Świętego pokazują, że Rzym. 9 rozwija właśnie to odmienne znaczenie wybrania.

Mimo, że Paweł nazywa Izaaka nasieniem obietnicy, inne części Biblii pokazują, że również Ismael ma udział w Bożych obietnicach i błogosławieństwach. Ismael wymieniony jest co najmniej osiem razy w Starym Testamencie i często jest błogosławiony przez Boga. W Księdze Rodzaju 16:10 Bóg obiecuje: „Rozmnożę bardzo potomstwo twoje, tak iż z powodu mnogości nie będzie go można policzyć.” Kontynuując Bóg w wersecie 12 stwierdza, że Ismael będzie „dzikim człowiekiem” i że „będzie nastawał na wszystkich pobratymców swoich.” Słowa te jednak nie wskazują na nieprzychylność Boga wobec Ismaela, ponieważ przez obrzezanie jest on włączony w przymierze z Abrahamem (Księga Rodzaju 17:23), a Bóg obiecuje, że będzie go błogosławić: „Oto pobłogosławię mu i rozplenię go, i rozmnożę go nad miarę. Zrodzi on dwunastu książąt, i uczynię z niego naród wielki” (Księga Rodzaju 17:20). Ta obietnica jest powtórzona w Księdze Rodzaju 21:13 i 18, a jej częściowe wypełnienie zapisane jest w Księdze Rodzaju 21:20, gdzie jest powiedziane, że Bóg był z dorastającym chłopcem. Większa część obietnicy zostaje wypełniona w Księdze Rodzaju 25:13, gdzie mowa jest o dwunastu synach Ismaela jako wodzach dwunastu plemion. Ostatecznie czytamy w Księdze Izajasza 60:7 proroctwo, że stada synów Ismaela będą służyć Izraelowi i zostaną przyjęte na Bożym ołtarzu. W Starym Testamencie nic nie wskazuje na to, że Bóg ukarał Ismaela w ziemskim życiu lub że potępił go na wieki. Prawdą jest, że nie jest on wybrany do tego, aby posiąść ziemię ani być źródłem błogosławieństwa dla całego świata jak Izaak. Jednak pominięcie w realizacji planu zbawienia bardzo różni się od wiecznego potępienia w piekle.

Pełny tekst opracowania wraz z przypisami znajduje się na stronie:

https://www.kilkaminut.pl/wp-content/uploads/2025/09/Kalwin_i_Rzymian_9-analiza_intertekstualna.pdf