{"id":861,"date":"2025-09-05T09:25:28","date_gmt":"2025-09-05T09:25:28","guid":{"rendered":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/?p=861"},"modified":"2025-09-05T09:26:45","modified_gmt":"2025-09-05T09:26:45","slug":"bracia-ekskluzywni","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/?p=861","title":{"rendered":"Bracia „ekskluzywni”…"},"content":{"rendered":"\n

Po powrocie z wizyty w Europie w 1845 roku, Darby uda\u0142 si\u0119 do Plymouth, aby zaj\u0105\u0107 si\u0119 tamtejsz\u0105 sytuacj\u0105, kt\u00f3r\u0105 uzna\u0142 za niezadowalaj\u0105c\u0105 z powodu wp\u0142ywu i nauczania Newtona. Mi\u0119dzy tymi dwoma zdolnymi m\u0119\u017cczyznami od dawna istnia\u0142y rozbie\u017cno\u015bci. R\u00f3\u017cnili si\u0119 pogl\u0105dami na temat prawdy dyspensacyjnej, proroctw i porz\u0105dku ko\u015bcielnego. Powsta\u0142o niema\u0142o spor\u00f3w, zar\u00f3wno w s\u0142owie, jak i na pi\u015bmie i narodzi\u0142 si\u0119 duch stronnictw. Wizyta Darby’ego doprowadzi\u0142a do kryzysu. W pewien niedzielny poranek, na zako\u0144czenie spotkania Darby og\u0142osi\u0142 sw\u00f3j zamiar \u201eopuszczenia zgromadzenia\u201d, a kilka tygodni p\u00f3\u017aniej zacz\u0105\u0142 \u0142ama\u0107 chleb w Plymouth ze swoimi zwolennikami w od\u0142\u0105czeniu od pierwotnego zgromadzenia. <\/strong>Oko\u0142o dwa lata p\u00f3\u017aniej, w r\u0119ce jednego z sympatyk\u00f3w Darby’ego trafi\u0142y pewne notatki manuskrypt\u00f3w – sporz\u0105dzone przez pewnego s\u0142uchacza – z przem\u00f3wienia wyg\u0142oszonego przez Newtona jaki\u015b czas wcze\u015bniej. Zawiera\u0142y komentarze na temat Psalm\u00f3w, a Darby i jego przyjaciele utrzymywali, \u017ce Newton, wyja\u015bniaj\u0105c w tych komentarzach typowe zastosowanie Psalm\u00f3w do Chrystusa, naucza\u0142 niekonwencjonalnej doktryny dotycz\u0105cej natury cierpie\u0144 Chrystusa podczas Jego \u017cycia na ziemi i na krzy\u017cu.<\/p>\n\n\n\n

Notatki zosta\u0142y opublikowane bez skonsultowania z Newtonem ich dok\u0142adno\u015bci; zwr\u00f3cono uwag\u0119 na ich niekonwencjonalny charakter, wyci\u0105gni\u0119to wnioski i postawiono mu zarzut herezji. Newton, odrzucaj\u0105c nauk\u0119 wynikaj\u0105c\u0105 z tych notatek i potwierdzaj\u0105c swoj\u0105 mocn\u0105, niekwestionowan\u0105 wiar\u0119 w Chrystusa jako prawdziwego Boga i prawdziwego cz\u0142owieka, nietkni\u0119tego grzechem, przyzna\u0142, \u017ce u\u017cy\u0142 wyra\u017ce\u0144, z kt\u00f3rych mo\u017cna by\u0142o wyci\u0105gn\u0105\u0107 b\u0142\u0119dne wnioski. Dlatego opublikowa\u0142 ,,O\u015bwiadczenie i Potwierdzenie dotycz\u0105ce Pewnych B\u0142\u0119d\u00f3w Doktrynalnych\u201d, w kt\u00f3rym wyzna\u0142 sw\u00f3j b\u0142\u0105d, uznaj\u0105c go za grzech, i wycofa\u0142 wszystkie o\u015bwiadczenia, drukowane lub inne, w kt\u00f3rych mo\u017cna by\u0142o go znale\u017a\u0107, wyrazi\u0142 \u017cal z powodu zranienia kogokolwiek i modli\u0142 si\u0119, aby Pan nie tylko mu przebaczy\u0142, ale tak\u017ce przeciwdzia\u0142a\u0142 wszelkim z\u0142ym skutkom. To o\u015bwiadczenie nie zrobi\u0142o wra\u017cenia na oskar\u017cycielach Newtona, kt\u00f3rzy z nies\u0142abn\u0105c\u0105 gorliwo\u015bci\u0105 kontynuowali \u0142\u0105czenie go z zaprzeczan\u0105 przez niego herezj\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Kiedy dosz\u0142o do podzia\u0142u w Plymouth, Ko\u015bci\u00f3\u0142 w Bethesda Chapel w Bristolu, gdzie byli [George] M\u00fcller i Craik, nie stan\u0105\u0142 po \u017cadnej stronie sporu, a uczestnik\u00f3w obu stron uzna\u0142 za braci.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

W 1848 roku dw\u00f3ch braci ekskomunikowanych przez Darby’ego ze zgromadzenia w Plymouth, odwiedzi\u0142o Bristol, gdzie zazwyczaj przy takiej okazji \u0142amali chleb w Bethesda. Zostali dok\u0142adnie zbadani pod k\u0105tem ich sta\u0142o\u015bci w nauce i wolno\u015bci od b\u0142\u0119du przypisywanego Newtonowi. Gdy wszyscy byli zadowoleni z wynik\u00f3w tego badania, przyj\u0119to ich tak jak poprzednio. Darby \u017c\u0105da\u0142 teraz, aby Ko\u015bci\u00f3\u0142 w Bethesda os\u0105dzi\u0142 kwesti\u0119 Plymouth, czego tamci odm\u00f3wili, argumentuj\u0105c, \u017ce nie by\u0142a to kwestia, kt\u00f3ra ich dotyczy\u0142a, nie byli te\u017c kompetentni do os\u0105dzania Ko\u015bcio\u0142a i \u017ce zapocz\u0105tkowanie dyskusji na taki temat by\u0142oby szkodliwe. Ostatecznie, dzi\u0119ki naciskom r\u00f3wnie\u017c z wewn\u0105trz, kwestia zosta\u0142a rozwa\u017cona i napisano list stwierdzaj\u0105cy, \u017ce \u201enikt, kto broni, utrzymuje lub podtrzymuje pogl\u0105dy lub traktaty pana Newtona, nie powinien by\u0107 przyjmowany do zgromadzenia\u201d, ale, jak pisali dalej: \u201ezak\u0142adaj\u0105c, \u017ce autorstwo traktat\u00f3w by\u0142o z gruntu heretyckie, nie upowa\u017cnia\u0142oby nas to do odrzucania tych, kt\u00f3rzy pochodzili spod jego nauk, dop\u00f3ki nie upewniliby\u015bmy si\u0119, \u017ce zrozumieli i przyswoili sobie pogl\u0105dy zasadniczo przewrotowe wobec fundamentalnej prawdy\u2026\u201d<\/p>\n\n\n\n

Darby napisa\u0142 wtedy: \u201eCzuj\u0119 si\u0119 zobowi\u0105zany przedstawi\u0107 wam przypadek Bethesdy. Moim zdaniem obejmuje on ca\u0142\u0105 kwesti\u0119 wsp\u00f3lnoty braci, bo je\u015bli nie ma mo\u017cliwo\u015bci powstrzymania tego, co zosta\u0142o uznane za dzie\u0142o szatana oraz ustrze\u017cenia przed nim umi\u0142owanych owiec Chrystusa \u2013 je\u015bli bracia s\u0105 niezdolni do tej s\u0142u\u017cby dla Chrystusa, to z tego bardzo prostego powodu nie powinni by\u0107 w \u017caden spos\u00f3b traktowani jako cia\u0142o, kt\u00f3remu taka s\u0142u\u017cba jest powierzona: ich zgromadzenia by\u0142yby wtedy pu\u0142apk\u0105 zastawion\u0105 na owce\u2026 Nie chc\u0119\u2026 w \u017cadnym wypadku umniejsza\u0107 szacunku i warto\u015bci, jakie ka\u017cdy osobi\u015bcie odczuwa wobec braci Craika i M\u00fcllera, ze wzgl\u0119du na to w czym uwielbili Boga przez wiar\u0119\u2026 ale wzywam braci przez ich wierno\u015b\u0107 Chrystusowi i mi\u0142o\u015b\u0107 do Jego drogich syn\u00f3w, aby w wierno\u015bci postawili temu z\u0142u barier\u0119. Biada tym, kt\u00f3rzy kochaj\u0105 braci M\u00fcllera i Craika lub swoj\u0105 w\u0142asn\u0105 wygod\u0119 bardziej ni\u017c dusze \u015bwi\u0119tych b\u0119d\u0105cych drogim Chrystusowi! I bez ogr\u00f3dek nalegam na nich, \u017ce przyjmowanie kogokolwiek z Bethesdy (chyba \u017ce w wyj\u0105tkowym przypadku niewiedzy o tym, co zasz\u0142o) otwiera teraz drzwi infekcji ohydnego z\u0142a, od kt\u00f3rego tak bolesn\u0105 cen\u0105 zostali\u015bmy uwolnieni.<\/p>\n\n\n\n

Zosta\u0142o to formalnie i celowo przyj\u0119te w Bethesda pod wym\u00f3wk\u0105 braku przeprowadzenia \u015bledztwa (zasada, kt\u00f3ra odmawia wypatrywania korzeni goryczy) i z\u0142agodzone. A je\u015bli kto\u015b przyznaje si\u0119 do tego przez przyjmowanie os\u00f3b z Bethesdy, to jest moralnie uto\u017csamiany ze z\u0142em, poniewa\u017c cia\u0142o, kt\u00f3re tak dzia\u0142a, jest zbiorowo odpowiedzialne za z\u0142o, do kt\u00f3rego si\u0119 przyznaje. Je\u015bli bracia uwa\u017caj\u0105, \u017ce mog\u0105 przyjmowa\u0107 tych, kt\u00f3rzy podwa\u017caj\u0105 osob\u0119 i chwa\u0142\u0119 Chrystusa oraz przyj\u0105\u0107 zasady, kt\u00f3re doprowadzi\u0142y do tak wielkiej nieprawdy i nieuczciwo\u015bci, dobrze by by\u0142o, aby si\u0119 to tego przyznali, by inni, kt\u00f3rzy nie mog\u0105 takich przyjmowa\u0107, wiedzieli co czyni\u0107\u2026. Ja z mojej strony nie p\u00f3jd\u0119 do Bethesdy w jej obecnym stanie, ani tam, gdzie inni z Bethesdy zostali \u015bwiadomie przyj\u0119ci\u201d.

W ten spos\u00f3b Ko\u015bci\u00f3\u0142 w Bhetesda zosta\u0142 ekskomunikowany wraz ze wszystkimi, kt\u00f3rzy mieli z nim spo\u0142eczno\u015b\u0107. Pozorn\u0105 podstaw\u0105 by\u0142a fa\u0142szywa doktryna, chocia\u017c nigdy nie by\u0142a wyznawana przez nikogo w Bethesda. Chocia\u017c Ko\u015bci\u00f3\u0142 w Betesda nadal robi\u0142 to, co na pocz\u0105tku robi\u0142 sam Darby, czyli utrzymywa\u0142 niezale\u017cno\u015b\u0107 ka\u017cdego zgromadzenia i jego prawo do przyjmowania ka\u017cdej osoby, o kt\u00f3rej mia\u0142 powody s\u0105dzi\u0107, \u017ce by\u0142a nowonarodzona i zdrowa w wierze i post\u0119powaniu, prawdziwym powodem wy\u0142\u0105czenia by\u0142o to, \u017ce Darby odszed\u0142 od tego gruntu i przyj\u0105\u0142 \u201ekatolick\u0105\u201d pozycj\u0119 zorganizowanej grupy Ko\u015bcio\u0142\u00f3w, wykluczaj\u0105c\u0105 wszystkich spoza w\u0142asnego kr\u0119gu, podporz\u0105dkowanych jednej centralnej w\u0142adzy, w tym przypadku jemu samemu i zgromadzeniu w Londynie, z kt\u00f3rym by\u0142 zwi\u0105zany. Przynale\u017cno\u015b\u0107 do wsp\u00f3lnoty przesta\u0142a opiera\u0107 si\u0119 na \u017cyciu, a odrzucenie Bethesdy sta\u0142o si\u0119 obowi\u0105zkowe. \u017badna wiara ani pobo\u017cno\u015b\u0107 nie mog\u0142y zado\u015b\u0107uczyni\u0107 odmowie pot\u0119pienia Bethesdy.<\/p>\n\n\n\n

Nawet cudowny wp\u0142yw Darby’ego nie m\u00f3g\u0142 narzuci\u0107 tej wielkiej zmiany wszystkim, ale dzi\u0119ki niestrudzonej propagandzie du\u017ca liczba Ko\u015bcio\u0142\u00f3w by\u0142a sk\u0142onna do zaakceptowania tego niezb\u0119dnego sprawdzianu wsp\u00f3lnoty, jakim by\u0142o pot\u0119pienie Ko\u015bcio\u0142a w Bethesda z powodu doktryny, kt\u00f3rej ten nigdy nie wyznawa\u0142. Dzi\u0119ki nieustannemu powtarzaniu, ca\u0142y ten kr\u0105g Ko\u015bcio\u0142\u00f3w doszed\u0142 do szczerego przekonania, \u017ce Bethesda zosta\u0142a odci\u0119ta za utrzymywanie b\u0142\u0119du Newtona, b\u0142\u0119du, kt\u00f3ry on sam odrzuci\u0142 i kt\u00f3rego Ko\u015bci\u00f3\u0142 w Bethesdzie nigdy nie dopuszcza\u0142. Plan ten by\u0142 tak konsekwentnie realizowany, \u017ce kwesti\u0119 Bethesdy musieli os\u0105dzi\u0107 czarnosk\u00f3rzy bracia w Indiach Zachodnich, a do zbadania b\u0142\u0119d\u00f3w przypisywanych Newtonowi i pot\u0119pienia ich zostali zobowi\u0105zani nawet szwajcarscy ch\u0142opi w swoich alpejskich wioskach.<\/p>\n\n\n\n

Taki system nie m\u00f3g\u0142 nie doprowadzi\u0107 do dalszych podzia\u0142\u00f3w. Kilka z nich mia\u0142o miejsce ju\u017c za \u017cycia Darby’ego, grupy opowiadaj\u0105ce si\u0119 po r\u00f3\u017cnych stronach tak rygorystycznie wyklucza\u0142y si\u0119 nawzajem, jak wsp\u00f3lnie wykluczy\u0142y Grovesa i M\u00fcllera<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

Ko\u015bcio\u0142y, kt\u00f3re nie posz\u0142y w \u015blady Darby\u2019ego, kontynuowa\u0142y swoje starania, aby wprowadza\u0107 w \u017cycie zasady Pisma \u015awi\u0119tego. R\u00f3\u017cni\u0142y si\u0119 pod wieloma wzgl\u0119dami, ale poniewa\u017c nie wierzy\u0142y w prawo jednego Ko\u015bcio\u0142a do odcinania drugiego, ich r\u00f3\u017cnice nie skutkowa\u0142y podzia\u0142ami. Niekt\u00f3re z nich, obawiaj\u0105c si\u0119 krytyki ze strony wyznawc\u00f3w Darby’ego (cz\u0119sto nazywanych \u201eekskluzywnymi\u201d), w r\u00f3\u017cnym stopniu same stawa\u0142y si\u0119 elitarne, ale inne utrzymywa\u0142y spo\u0142eczno\u015b\u0107 ze wszystkimi \u015bwi\u0119tymi. Cho\u0107 by\u0142y uporczywie oczerniane i odrzucane przez tych, kt\u00f3rzy si\u0119 od nich od\u0142\u0105czali, nie przestawa\u0142y zalicza\u0107 ich w poczet tych, kt\u00f3rych by\u0142y gotowe przyj\u0105\u0107, uznaj\u0105c ich za braci. Robert Chapman wyrazi\u0142 stanowisko wzgl\u0119dem nich odmawiaj\u0105c u\u017cywania obrzydliwego imienia \u201eekskluzywny\u201d, a nazywaj\u0105c ich \u201ebra\u0107mi szczerze umi\u0142owanymi i upragnionymi\u201d i opisuj\u0105c ich jako \u201eci bracia, kt\u00f3rym sumienie ka\u017ce odrzuci\u0107 moj\u0105 spo\u0142eczno\u015b\u0107 i pozbawi\u0107 mnie ich spo\u0142eczno\u015bci”.<\/p>\n\n\n\n

Ko\u015bcio\u0142y, kt\u00f3re wraz z Chapmanem utrzymywa\u0142y pierwotn\u0105 podstaw\u0119 wsp\u00f3lnoty, cz\u0119sto nazywano \u201eBra\u0107mi Otwartymi\u201d, ale chocia\u017c zawsze musia\u0142y by\u0107 w\u015br\u00f3d nich takie osoby i Ko\u015bcio\u0142y, kt\u00f3re w sercu by\u0142y sekciarskie i dlatego zas\u0142ugiwa\u0142y na sekciarsk\u0105 nazw\u0119 (jako \u017ce istnieje zawsze niebezpiecze\u0144stwo w ka\u017cdym ruchu duchowym, \u017ce mo\u017ce on przekszta\u0142ci\u0107 si\u0119 w sekt\u0119), jednak pozosta\u0142o wielu, kt\u00f3rzy mogliby s\u0142usznie przypisywa\u0107 sobie ka\u017cde imi\u0119, kt\u00f3re jednoczy, odrzucaj\u0105c jednocze\u015bnie ka\u017cde imi\u0119, kt\u00f3re dzieli lud Pa\u0144ski. Utrzymywali aktywne \u015bwiadectwo ewangelii, docieraj\u0105c tak\u017ce do wi\u0119kszo\u015bci cz\u0119\u015bci \u015bwiata.

Fragment z ksi\u0105\u017cki „Ko\u015bci\u00f3\u0142 Pielgrzym”

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Po powrocie z wizyty w Europie w 1845 roku, Darby uda\u0142 si\u0119 do Plymouth, aby zaj\u0105\u0107 si\u0119 tamtejsz\u0105 sytuacj\u0105, kt\u00f3r\u0105 uzna\u0142 za niezadowalaj\u0105c\u0105 z powodu wp\u0142ywu i nauczania Newtona. Mi\u0119dzy tymi dwoma zdolnymi m\u0119\u017cczyznami od dawna istnia\u0142y rozbie\u017cno\u015bci. R\u00f3\u017cnili si\u0119 pogl\u0105dami na temat prawdy dyspensacyjnej, proroctw i porz\u0105dku ko\u015bcielnego. Powsta\u0142o niema\u0142o spor\u00f3w, zar\u00f3wno w s\u0142owie, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":362,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[31],"tags":[],"class_list":["post-861","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-historia-chrzescijanstwa"],"yoast_head":"\nBracia "ekskluzywni"... -<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/?p=861\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Bracia "ekskluzywni"... -\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Po powrocie z wizyty w Europie w 1845 roku, Darby uda\u0142 si\u0119 do Plymouth, aby zaj\u0105\u0107 si\u0119 tamtejsz\u0105 sytuacj\u0105, kt\u00f3r\u0105 uzna\u0142 za niezadowalaj\u0105c\u0105 z powodu wp\u0142ywu i nauczania Newtona. Mi\u0119dzy tymi dwoma zdolnymi m\u0119\u017cczyznami od dawna istnia\u0142y rozbie\u017cno\u015bci. R\u00f3\u017cnili si\u0119 pogl\u0105dami na temat prawdy dyspensacyjnej, proroctw i porz\u0105dku ko\u015bcielnego. Powsta\u0142o niema\u0142o spor\u00f3w, zar\u00f3wno w s\u0142owie, […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/?p=861\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2025-09-05T09:25:28+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2025-09-05T09:26:45+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/497471965_24215123978085570_2853784140221331953_ns.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"707\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"540\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Andrzej z DG\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Andrzej z DG\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"8 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.kilkaminut.pl\\\/?p=861#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.kilkaminut.pl\\\/?p=861\"},\"author\":{\"name\":\"Andrzej z DG\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.kilkaminut.pl\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/9f86bf27c1eaed5dda9e706bc18ab569\"},\"headline\":\"Bracia „ekskluzywni”…\",\"datePublished\":\"2025-09-05T09:25:28+00:00\",\"dateModified\":\"2025-09-05T09:26:45+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.kilkaminut.pl\\\/?p=861\"},\"wordCount\":1621,\"commentCount\":0,\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.kilkaminut.pl\\\/?p=861#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.kilkaminut.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/08\\\/497471965_24215123978085570_2853784140221331953_ns.jpg\",\"articleSection\":[\"Ko\u015bci\u00f3\u0142 Pielgrzym\"],\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.kilkaminut.pl\\\/?p=861#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.kilkaminut.pl\\\/?p=861\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.kilkaminut.pl\\\/?p=861\",\"name\":\"Bracia \\\"ekskluzywni\\\"... -\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.kilkaminut.pl\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.kilkaminut.pl\\\/?p=861#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.kilkaminut.pl\\\/?p=861#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.kilkaminut.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/08\\\/497471965_24215123978085570_2853784140221331953_ns.jpg\",\"datePublished\":\"2025-09-05T09:25:28+00:00\",\"dateModified\":\"2025-09-05T09:26:45+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.kilkaminut.pl\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/9f86bf27c1eaed5dda9e706bc18ab569\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.kilkaminut.pl\\\/?p=861#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.kilkaminut.pl\\\/?p=861\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.kilkaminut.pl\\\/?p=861#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.kilkaminut.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/08\\\/497471965_24215123978085570_2853784140221331953_ns.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.kilkaminut.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/08\\\/497471965_24215123978085570_2853784140221331953_ns.jpg\",\"width\":707,\"height\":540},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.kilkaminut.pl\\\/?p=861#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.kilkaminut.pl\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Bracia „ekskluzywni”…\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.kilkaminut.pl\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.kilkaminut.pl\\\/\",\"name\":\"\",\"description\":\"Pozwól, \u017ce zajm\u0119 Ci tylko kilka minut...\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.kilkaminut.pl\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.kilkaminut.pl\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/9f86bf27c1eaed5dda9e706bc18ab569\",\"name\":\"Andrzej z DG\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/099d17255b8dd9304833c16531357a059b5f8a421f9d80d7965793e0c5474196?s=96&d=mm&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/099d17255b8dd9304833c16531357a059b5f8a421f9d80d7965793e0c5474196?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/099d17255b8dd9304833c16531357a059b5f8a421f9d80d7965793e0c5474196?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Andrzej z DG\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/www.kilkaminut.pl\"],\"url\":\"https:\\\/\\\/www.kilkaminut.pl\\\/?author=1\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Bracia \"ekskluzywni\"... -","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/?p=861","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Bracia \"ekskluzywni\"... -","og_description":"Po powrocie z wizyty w Europie w 1845 roku, Darby uda\u0142 si\u0119 do Plymouth, aby zaj\u0105\u0107 si\u0119 tamtejsz\u0105 sytuacj\u0105, kt\u00f3r\u0105 uzna\u0142 za niezadowalaj\u0105c\u0105 z powodu wp\u0142ywu i nauczania Newtona. Mi\u0119dzy tymi dwoma zdolnymi m\u0119\u017cczyznami od dawna istnia\u0142y rozbie\u017cno\u015bci. R\u00f3\u017cnili si\u0119 pogl\u0105dami na temat prawdy dyspensacyjnej, proroctw i porz\u0105dku ko\u015bcielnego. Powsta\u0142o niema\u0142o spor\u00f3w, zar\u00f3wno w s\u0142owie, […]","og_url":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/?p=861","article_published_time":"2025-09-05T09:25:28+00:00","article_modified_time":"2025-09-05T09:26:45+00:00","og_image":[{"width":707,"height":540,"url":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/497471965_24215123978085570_2853784140221331953_ns.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Andrzej z DG","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Napisane przez":"Andrzej z DG","Szacowany czas czytania":"8 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/?p=861#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/?p=861"},"author":{"name":"Andrzej z DG","@id":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/#\/schema\/person\/9f86bf27c1eaed5dda9e706bc18ab569"},"headline":"Bracia „ekskluzywni”…","datePublished":"2025-09-05T09:25:28+00:00","dateModified":"2025-09-05T09:26:45+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/?p=861"},"wordCount":1621,"commentCount":0,"image":{"@id":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/?p=861#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/497471965_24215123978085570_2853784140221331953_ns.jpg","articleSection":["Ko\u015bci\u00f3\u0142 Pielgrzym"],"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/www.kilkaminut.pl\/?p=861#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/?p=861","url":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/?p=861","name":"Bracia \"ekskluzywni\"... -","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/?p=861#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/?p=861#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/497471965_24215123978085570_2853784140221331953_ns.jpg","datePublished":"2025-09-05T09:25:28+00:00","dateModified":"2025-09-05T09:26:45+00:00","author":{"@id":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/#\/schema\/person\/9f86bf27c1eaed5dda9e706bc18ab569"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/?p=861#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.kilkaminut.pl\/?p=861"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/?p=861#primaryimage","url":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/497471965_24215123978085570_2853784140221331953_ns.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/497471965_24215123978085570_2853784140221331953_ns.jpg","width":707,"height":540},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/?p=861#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Bracia „ekskluzywni”…"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/#website","url":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/","name":"","description":"Pozwól, \u017ce zajm\u0119 Ci tylko kilka minut...","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/#\/schema\/person\/9f86bf27c1eaed5dda9e706bc18ab569","name":"Andrzej z DG","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/099d17255b8dd9304833c16531357a059b5f8a421f9d80d7965793e0c5474196?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/099d17255b8dd9304833c16531357a059b5f8a421f9d80d7965793e0c5474196?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/099d17255b8dd9304833c16531357a059b5f8a421f9d80d7965793e0c5474196?s=96&d=mm&r=g","caption":"Andrzej z DG"},"sameAs":["https:\/\/www.kilkaminut.pl"],"url":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/?author=1"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/861","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=861"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/861\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":862,"href":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/861\/revisions\/862"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/362"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=861"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=861"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=861"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}