Wezwany [Wycliffe] do stawienia si\u0119 przed papie\u017cem, odm\u00f3wi\u0142 i powiedzia\u0142: \u201eChrystus w czasie swego \u017cycia na ziemi by\u0142 ze wszystkich ludzi najbiedniejszym, odrzucaj\u0105c od Siebie wszelk\u0105 \u015bwiatow\u0105 w\u0142adz\u0119. Z tych przes\u0142anek wyci\u0105gam wniosek, jako prost\u0105 rad\u0119 z mojej strony, \u017ce papie\u017c powinien odda\u0107 ca\u0142\u0105 sprawowan\u0105 przez siebie w\u0142adz\u0119 w\u0142adzy \u015bwieckiej i doradzi\u0107 duchowie\u0144stwu, aby uczyni\u0142o to samo\u201d. Zmar\u0142 spokojnie w Lutterworth ostatniego dnia 1384 roku.<\/p>\n\n\n\n
Bunt ch\u0142opski (1377 \u2013 1381), kt\u00f3ry mia\u0142 miejsce w ostatnich latach \u017cycia Wycliffa, zahamowa\u0142 \u00f3wczesne odrodzenie religijne, jednocz\u0105c przeciwko niemu szlacht\u0119 i duchowie\u0144stwo, kt\u00f3re win\u0119 za obci\u0105\u017cenia i straty powstania zrzucili na tych, kt\u00f3rych nazywali wiklifami. Chocia\u017c by\u0142o to niesprawiedliwe, istnieje niezaprzeczalny i bliski zwi\u0105zek mi\u0119dzy prawdziwym chrze\u015bcija\u0144stwem a wyzwalaniem uciskanych. Chrystus na pocz\u0105tku swojej pos\u0142ugi o\u015bwiadczy\u0142, \u017ce zosta\u0142 pos\u0142any, aby \u201eg\u0142osi\u0142 ewangeli\u0119 ubogim…, uzdrawia\u0142 skruszonych w sercu…, uwi\u0119zionym zwiastowa\u0142 wyzwolenie a \u015blepym przejrzenie… uci\u015bnionych wypu\u015bci\u0142 na wolno\u015b\u0107\u201d (\u0141k 4,18). To trafnie okre\u015bla\u0142o rolnik\u00f3w uprawiaj\u0105cych ziemi\u0119 w tamtym czasie, a pojawienie si\u0119 w\u015br\u00f3d nich Pisma \u015awi\u0119tego pomog\u0142o obudzi\u0107 w nich poczucie, \u017ce \u201eB\u00f3g nie ma wzgl\u0119du na osoby\u201d (Dz 10,34) i \u017ce ich zniewolenie przez ich bogatych w\u0142adc\u00f3w by\u0142o niezgodne z religi\u0105, poniewa\u017c by\u0142o niesprawiedliwe. Uczone kazania Wycliffa, pochodz\u0105cego z okaza\u0142ych okolic Oksfordu, przemawia\u0142y do nich mniej ni\u017c szorstkie rymy i g\u0142oszenie na \u015bwie\u017cym powietrzu Johna Balla, jednego z nich, krzycz\u0105cego po\u015br\u00f3d niedoli, w jakiej \u017cyli: \u201eNa jakiej podstawie ci, kt\u00f3rych nazywamy panami, s\u0105 wspanialszymi lud\u017ami ni\u017c my? Na jakiej podstawie zas\u0142u\u017cyli na to? Dlaczego trzymaj\u0105 nas w zniewoleniu? Je\u015bli wszyscy pochodzimy z tego samego ojca i matki, Adama i Ewy, jak mog\u0105 m\u00f3wi\u0107 lub udowodni\u0107, \u017ce s\u0105 lepsi od nas, je\u015bli nie jedynie dzi\u0119ki temu, \u017ce zmuszaj\u0105 nas do trudu aby\u015bmy zapewnili im to, co wydaj\u0105 w swojej pysze?\u201d Jego powiedzenie rozesz\u0142o si\u0119 wsz\u0119dzie \u2013 \u201eGdy Ewa prz\u0119d\u0142a, Adam ry\u0142, kto wtedy ja\u015bniepanem by\u0142?\u201d Bunt zosta\u0142 st\u0142umiony i uchwalono niesprawiedliwe prawa, aby zatrzyma\u0107 rolnik\u00f3w przy ziemi, jednak powolnymi i bolesnymi krokami uzyskali oni swoje wolno\u015bci, a najsilniejszy wp\u0142yw mia\u0142 na to efekt dzia\u0142ania Pisma \u015awi\u0119tego na ludzkie sumienia. Liderem w\u015br\u00f3d lollard\u00f3w by\u0142 Sir John Oldcastle, lord Cobham, znakomity \u017co\u0142nierz. Jego zamek Cowling by\u0142 schronieniem dla podr\u00f3\u017cuj\u0105cych kaznodziej\u00f3w i odbywa\u0142y si\u0119 tam zebrania, mimo \u017ce by\u0142y one zabronione pod surowymi karami. Henryk IV nie odwa\u017cy\u0142 si\u0119 mu przeszkodzi\u0107, ale gdy tylko Henryk V wst\u0105pi\u0142 na tron, obleg\u0142 i zdoby\u0142 zamek, a jego w\u0142a\u015bciciela wzi\u0105\u0142 do niewoli. Uciek\u0142 on jednak z Tower12 i przez kilka lat udawa\u0142o mu si\u0119 unika\u0107 po\u015bcigu, chocia\u017c wielu innych zosta\u0142o pojmanych i straconych, w tym trzydziestu dziewi\u0119ciu przyw\u00f3dc\u00f3w lollard\u00f3w. Kiedy Sir Johna ostatecznie schwytano w Walii, zosta\u0142 on spalony jako pierwszy angielski szlachcic, kt\u00f3ry zgin\u0105\u0142 za wiar\u0119. Jednak bracia, cho\u0107 byli skazywani na zapomnienie lub wygnanie, nie zostali st\u0142umieni, a niekt\u00f3re zbory nadal istnia\u0142y. Najliczniejsze by\u0142y one we Wschodniej Anglii i Londynie. W czasie wst\u0105pienia na tron Henryka VI (1422) w dzielnicy Beccles mo\u017cna by\u0142o znale\u017a\u0107 du\u017ce Ko\u015bcio\u0142y. Chocia\u017c kongregacje by\u0142y cz\u0119sto rozbijane i formowane na nowo, niekt\u00f3re z nich istnia\u0142y<\/p>\n\n\n\n
T\u0142umaczenie Biblii odnios\u0142o nale\u017cny skutek i wielu ludzi uzna\u0142o j\u0105 za jedyny przewodnik wiary i post\u0119powania. Istnia\u0142y r\u00f3\u017cne pogl\u0105dy w r\u00f3\u017cnych kwestiach, ale panowa\u0142a og\u00f3lna zgoda co do autorytetu Pisma \u015awi\u0119tego, a rz\u0105dz\u0105cy Ko\u015bci\u00f3\u0142 zosta\u0142 pot\u0119piony jako odst\u0119pczy i ba\u0142wochwalczy. M\u00f3wiono, \u017ce nie mo\u017cna by\u0142o znale\u017a\u0107 razem dw\u00f3ch m\u0119\u017cczyzn, z kt\u00f3rych jeden nie by\u0142by lollardem czy wiklifit\u0105, i \u017ce Pismo \u015awi\u0119te \u201esta\u0142o si\u0119 czym\u015b powszechnym i bardziej dost\u0119pnym dla ludzi \u015bwieckich i kobiet, kt\u00f3rzy potrafi\u0105 je czyta\u0107 lepiej ni\u017c sami urz\u0119dnicy\u201d. Pierwszym, kt\u00f3ry po uchwaleniu prawa palenia heretyk\u00f3w, cierpia\u0142 na stosie, by\u0142 William Sawtre (1401), rektor z Norfolk. Izba Gmin przedstawi\u0142a petycje do Henryka IV, prosz\u0105c o przekierowanie nadwy\u017cek dochod\u00f3w Ko\u015bcio\u0142a na u\u017cyteczne cele oraz o zmian\u0119 praw skierowanych przeciwko lollardom. Jego odpowiedzi\u0105 by\u0142o podpisanie nakazu spalenia Thomasa Badly’ego, krawca z Evesham. Cz\u0142owiek ten, oskar\u017cony o zaprzeczenie transsubstancjacji, po tym, jak odwa\u017cnie broni\u0142 swojej wiary przed biskupem Worcesteru, zosta\u0142 os\u0105dzony w ko\u015bciele \u015bw. Paw\u0142a przed arcybiskupami Canterbury i Yorku oraz wieloma duchownymi i szlacht\u0105, i spalony w Smithfield.<\/strong><\/p>\n\n\n\n
Po jego \u015bmierci wydano prawo, zgodnie z kt\u00f3rym ka\u017cdy, kto czyta Pismo \u015awi\u0119te w j\u0119zyku angielskim, powinien utraci\u0107 ziemi\u0119, ruchomo\u015bci, dobra i \u017cycie, i zosta\u0107 skazany jako heretyk przeciw Bogu, wr\u00f3g korony i zdrajca kr\u00f3lestwa; nie powinien w \u017caden spos\u00f3b korzysta\u0107 ze \u015bwi\u0105tyni; i je\u015bli nadal b\u0119dzie uparty lub z powrotem nawr\u00f3ci si\u0119 po u\u0142askawieniu, najpierw powinien zosta\u0107 powieszony za zdrad\u0119 kr\u00f3la, a nast\u0119pnie spalony za herezj\u0119 przeciwko Bogu.<\/p>\n\n\n\n