{"id":2306,"date":"2026-01-23T08:45:25","date_gmt":"2026-01-23T08:45:25","guid":{"rendered":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/?p=2306"},"modified":"2026-01-23T09:09:17","modified_gmt":"2026-01-23T09:09:17","slug":"list-czwarty-i-piaty","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/?p=2306","title":{"rendered":"List czwarty i pi\u0105ty"},"content":{"rendered":"\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><strong>List czwarty<\/strong><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Drogi Kenie:<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Istnieje jeden rodzaj szkody, kt\u00f3rej do\u015bwiadczaj\u0105 chrze\u015bcijanie, odchodz\u0105cy z autorytarnych grup, i jest to prawdopodobnie najbardziej tragiczny z nich wszystkich. S\u0142uchaj\u0105c ich uwa\u017cnie, odnosz\u0119 g\u0142\u0119bokie wra\u017cenie, \u017ce wielu \u015bwi\u0119tych, kt\u00f3rzy odeszli, opu\u015bci\u0142o Pana. (Nie, to nie tak. Raczej obawiaj\u0105 si\u0119, \u017ce to Pan ich opu\u015bci\u0142). Chrze\u015bcijanin, kt\u00f3ry do\u0142\u0105czy\u0142 do naprawd\u0119 wspania\u0142ego, dynamicznego i, b\u0142ogos\u0142awionego przez Boga ruchu [np. ma\u0142ej wsp\u00f3lnoty lub denominacji], kt\u00f3ry s\u0142ysza\u0142 poselstwa, kt\u00f3re niewielu chrze\u015bcijan s\u0142ysza\u0142o, do\u015bwiadczy\u0142 tego, czego niewielu chrze\u015bcijan kiedykolwiek do\u015bwiadczy\u0142o, i niestety, wpojono mu do g\u0142owy: \u201eTo jest ta grupa; opu\u015b\u0107 to miejsce, a opu\u015bcisz Boga\u201d. C\u00f3\u017c, zaczynaj\u0105 wierzy\u0107, \u017ce to prawda. W rzeczywisto\u015bci boj\u0105 si\u0119 i wierz\u0105, \u017ce B\u00f3g ich opu\u015bci\u0142, poniewa\u017c opu\u015bcili dzie\u0142o Bo\u017ce.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">(Wydaje si\u0119, \u017ce niemal ka\u017cda grupa ma do opowiedzenia jedn\u0105 z tych strasznych historii o kim\u015b, kto opu\u015bci\u0142 ruch i wkr\u00f3tce potem zmar\u0142. Zastanawiam si\u0119, czy kiedykolwiek przysz\u0142o im do g\u0142owy, \u017ce kilka os\u00f3b wewn\u0105trz ruchu r\u00f3wnie\u017c zmar\u0142o! W ka\u017cdym razie, stosowanie jakiegokolwiek rodzaju strachu jest pewnym znakiem g\u0142\u0119bokiej niepewno\u015bci ze strony przyw\u00f3dc\u00f3w. Stosowanie taktyk opartych na strachu i opowie\u015bci o \u015bmierci nie wskazuje ani na pewno\u015b\u0107 siebie, ani na zaufanie do Boga).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Chcia\u0142bym, \u017ceby chrze\u015bcijanie przestali opowiada\u0107 te historie. Jest chyba z tuzin ruch\u00f3w, kt\u00f3re twierdz\u0105, \u017ce s\u0105 \u201etym w\u0142a\u015bciwym\u201d&#8230; i wszystkie maj\u0105 w swoim repertuarze histori\u0119 \u201eodszed\u0142, a potem umar\u0142\u201d [lub co\u015b z\u0142ego wydarzy\u0142o si\u0119 w jego \u017cyciu]. Jedyne mo\u017cliwe wnioski, do jakich mog\u0119 doj\u015b\u0107 na podstawie tego scenariusza, to albo B\u00f3g ma tuzin ruch\u00f3w, z kt\u00f3rych ka\u017cdy jest \u201edzie\u0142em Boga w tym pokoleniu\u201d i je\u015bli opu\u015bcisz kt\u00f3rykolwiek z nich, spadnie na ciebie straszna kl\u0105twa, albo kto\u015b stosuje taktyk\u0119 zastraszania, aby powstrzyma\u0107 swoich cz\u0142onk\u00f3w przed odej\u015bciem!<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Co dzieje si\u0119 z chrze\u015bcijaninem, kt\u00f3ry s\u0142ysza\u0142 wszystkie te historie, ale pewnego dnia zdaje sobie spraw\u0119, \u017ce musi opu\u015bci\u0107 ruch ze wzgl\u0119du na swoje sumienie? Albo nawet ze wzgl\u0119du na zdrowie psychiczne? Pojawia si\u0119 trauma. Pojawia si\u0119 niepewno\u015b\u0107. Z pewno\u015bci\u0105 grupa nie u\u0142atwia odej\u015bcia. Wydaje si\u0119, \u017ce odej\u015bciu towarzyszy poczucie winy w pe\u0142nym tego s\u0142owa znaczeniu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kiedy s\u0142ysz\u0119 historie o autorytarnym ucisku, jakiego do\u015bwiadczali ludzie w tych grupach, jestem zdumiony, widz\u0105c tych drogich chrze\u015bcijan wci\u0105\u017c pogr\u0105\u017conych w desperackim strachu \u201eponiewa\u017c opu\u015bci\u0142em dzie\u0142o Bo\u017ce\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Po drugie, zranieni ludzie, kt\u00f3rzy opu\u015bcili te ruchy, s\u0105 tak nieufni wobec jakichkolwiek grup chrze\u015bcija\u0144skich \u2013 gdziekolwiek \u2013 \u017ce czasami zastanawiam si\u0119, czy b\u0119d\u0105 jeszcze sk\u0142onni wierzy\u0107 w powr\u00f3t Pana. W konsekwencji trudno wskaza\u0107 osobie, kt\u00f3ra dozna\u0142a krzywdy co\u015b lepszego. Nie widzi ona niczego pewnego, co dawa\u0142oby jej nadziej\u0119.<br><br>C\u00f3\u017c mog\u0119 powiedzie\u0107? Oto: \u201eS\u0142uchaj, Christian. S\u0142uchaj, Ken. Byli\u015bcie otwarci na czynniki oddzia\u0142ywaj\u0105ce na wasze ego, ale tak\u017ce ofiarami strachu. Odwo\u0142anie si\u0119 do waszego ego mia\u0142o na celu wci\u0105gni\u0119cie was do ruchu i zaanga\u017cowa\u0107 w ten ruch. Natomiast taktyka strachu utrzymywa\u0142a was w tym ruchu, na wypadek gdyby\u015bcie chcieli &nbsp;go opu\u015bci\u0107. (S\u0105 to metody tak stare, \u017ce a\u017c skrzypi\u0105). Ta grupa \u2013 cho\u0107 by\u0142a chwalebna \u2013 nie by\u0142a jedynym dzie\u0142em Pana na ziemi. Gdzie\u015b tam s\u0105 chrze\u015bcijanie kt\u00f3rzy maj\u0105 co\u015b lepszego, \u017cywszego i g\u0142\u0119bszego. Pan was nie opu\u015bci\u0142.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Powiem co\u015b wi\u0119cej, ta pustka, ten b\u00f3l, to co\u015b, co sami sobie zgotowali\u015bcie \u2013 i tylko wy &#8211; sobie to zrobili\u015bcie. I tylko wy mo\u017cecie si\u0119 z tego wyrwa\u0107. Mo\u017cecie przerwa\u0107 ten chorobliwy cykl, w kt\u00f3ry sami si\u0119 wpakowali\u015bcie.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><br><strong>List pi\u0105ty<\/strong><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><br>Drogi Kenie<br><br>Z wielkim zainteresowaniem obserwowa\u0142em premier\u0119 filmu \u201eOpowie\u015b\u0107 o trzech kr\u00f3lach\u201d. Opr\u00f3cz tych, kt\u00f3rzy uwa\u017caj\u0105, \u017ce jest to opowie\u015b\u0107 bo\u017conarodzeniowa (!), s\u0105 te\u017c inni, kt\u00f3rzy przeczytali ksi\u0105\u017ck\u0119 i wydaj\u0105 si\u0119 s\u0105dzi\u0107, \u017ce opowiadam si\u0119 po ich stronie w kwestii autorytaryzmu. Nie ma znaczenia, po kt\u00f3rej stronie si\u0119 opowiadaj\u0105, poniewa\u017c i tak uwa\u017caj\u0105, \u017ce ksi\u0105\u017cka jest po ich stronie.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Oczywi\u015bcie s\u0105 te\u017c tacy, kt\u00f3rzy nie podzielaj\u0105 tego pogl\u0105du. Jeden z duchownych publicznie zabroni\u0142 swoim wiernym czytania tej ksi\u0105\u017cki. (\u015awietnie! Przynajmniej zidentyfikowali\u015bmy jednego autorytarnego przyw\u00f3dc\u0119).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">A jakie jest moje zdanie? Dla jasno\u015bci: zdecydowanie sprzeciwiam si\u0119 temu, aby przyw\u00f3dcy chrze\u015bcija\u0144scy m\u00f3wili ludziom, jak maj\u0105 \u017cy\u0107 prywatnie. Nie widz\u0119 ku temu \u017cadnych podstaw w Nowym Testamencie. <br><br><em>[<strong>Uwaga t\u0142umacza; <\/strong>\u2013 nie mog\u0119 si\u0119 w tym miejscu zgodzi\u0107 z autorem, gdy\u017c jest kilka miejsc w kt\u00f3rych Nowy Testament w pewnych obszarach \u201ewtr\u0105ca si\u0119\u201d w nasze \u017cycie prywatne. Zauwa\u017cy\u0142em, \u017ce autor stosuje sporo skr\u00f3t\u00f3w my\u015blowych i jego wypowiedzi trzeba rozwa\u017cy\u0107 w kontek\u015bcie ca\u0142ej ksi\u0105\u017cki,  Ksi\u0105\u017cka, kt\u00f3r\u0105 t\u0142umacz\u0119 jest \u015bwietnym materia\u0142em do dyskusji nad znalezieniem z\u0142otego \u015brodka pomi\u0119dzy anarchi\u0105 a autorytaryzmem w spo\u0142eczno\u015bciach chrze\u015bcija\u0144skich.]<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Chc\u0119 poda\u0107 tobie kilka wskaz\u00f3wek, <br>na kt\u00f3re powiniene\u015b zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119, <br>oceniaj\u0105c autorytaryzm w grupie<\/strong>:<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><strong>1. Nacisk na wsp\u00f3lne \u017cycie&nbsp;<\/strong><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kiedy\u015b mia\u0142em okazj\u0119 mieszka\u0107 we wsp\u00f3lnocie z grup\u0105 bardzo bliskich mi i wspania\u0142ych ludzi. To do\u015bwiadczenie trwa\u0142o trzy lata. Chc\u0119, \u017ceby\u015b wiedzia\u0142, \u017ce by\u0142o to trudne do\u015bwiadczenie. Ale zarazem wspania\u0142e. By\u0142o to do\u015bwiadczenie kt\u00f3re mile wspominam, ale momentami by\u0142 to koszmar. W eksperymencie bra\u0142o udzia\u0142 oko\u0142o stu os\u00f3b i, o ile mi wiadomo, wszyscy bez wyj\u0105tku byli\u015bmy g\u0142\u0119boko wdzi\u0119czni za to do\u015bwiadczenie. Kiedy si\u0119 sko\u0144czy\u0142o, odetchn\u0119li\u015bmy z ulg\u0105! My\u015bl\u0119, \u017ce mog\u0119 m\u00f3wi\u0107 w imieniu wi\u0119kszo\u015bci os\u00f3b, kt\u00f3re przesz\u0142y przez to trzyletnie do\u015bwiadczenie, m\u00f3wi\u0105c: \u201eBy\u0142o wspaniale, ale nie powinno si\u0119 to sta\u0107 sposobem na ca\u0142e \u017cycie. Ka\u017cdy chrze\u015bcijanin powinien tego spr\u00f3bowa\u0107, ale nie nale\u017cy tego poleca\u0107 jako stylu \u017cycia na trzydzie\u015bci lat\u201d. Szczeg\u00f3lnie polecam to osobom niezam\u0119\u017cnym. A osobom zam\u0119\u017cnym? W d\u0142u\u017cszej perspektywie wsp\u00f3lne \u017cycie niesie ze sob\u0105 wi\u0119cej zagro\u017ce\u0144 dla ma\u0142\u017ce\u0144stwa ni\u017c korzy\u015bci.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Do dzi\u015b zach\u0119cam osoby samotne do wsp\u00f3lnego mieszkania [w ramach wsp\u00f3lnoty]. To wspania\u0142e do\u015bwiadczenie i praktycznie wszyscy zdaj\u0105 si\u0119 je lubi\u0107. Ale innym nie poleca\u0142bym go na d\u0142u\u017cej ni\u017c sze\u015b\u0107 miesi\u0119cy lub rok. Dwa lata&nbsp; to ju\u017c przesada! Ponadto mam nadziej\u0119, \u017ce w pobli\u017cu znajd\u0105 si\u0119 osoby o wielkim sercu, kt\u00f3re maj\u0105 ju\u017c do\u015bwiadczenie w \u017cyciu wsp\u00f3lnotowym i b\u0119d\u0105 w stanie udzieli\u0107 ogromnego wsparcia, porad i wskaz\u00f3wek ka\u017cdej grupce os\u00f3b kt\u00f3re zdecyduj\u0105 si\u0119 spr\u00f3bowa\u0107 tego do\u015bwiadczenia, nawet je\u015bli tylko na weekend!<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Z perspektywy czasu wydaje si\u0119, \u017ce wsp\u00f3lne \u017cycie we wsp\u00f3lnocie by\u0142o trudniejsze dla \u017con ni\u017c dla m\u0119\u017c\u00f3w. My\u015bl\u0119, \u017ce jest to bardzo wa\u017cna kwestia, o kt\u00f3rej nale\u017cy pami\u0119ta\u0107 przed podj\u0119ciem decyzji o wsp\u00f3lnym zamieszkaniu. Nie chc\u0119, aby ktokolwiek pomy\u015bla\u0142, \u017ce jestem przeciwny \u017cyciu wsp\u00f3lnotowemu, ale w przypadku os\u00f3b pozostaj\u0105cych w zwi\u0105zku ma\u0142\u017ce\u0144skim popieram je tylko w najbardziej idealnych okoliczno\u015bciach.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dlaczego poruszy\u0142em temat wsp\u00f3lnego \u017cycia?<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Z tego powodu: grupy autorytarne cz\u0119sto \u017cyj\u0105 razem \u2013 a przynajmniej we wsp\u00f3lnocie.&nbsp;&nbsp; My\u015bl\u0119, \u017ce istniej\u0105 inne powody ni\u017c biblijne, kt\u00f3re cz\u0119sto sprawiaj\u0105, \u017ce przyw\u00f3dcy grup autorytarnych przyjmuj\u0105 ten styl \u017cycia jako co\u015b trwa\u0142ego. Powtarzam, my\u015bl\u0119, \u017ce powody te mog\u0105 nie mie\u0107 nic wsp\u00f3lnego z Pismem \u015awi\u0119tym. Raczej przyczyny mo\u017cna znale\u017a\u0107 w psychologicznych dysfunkcjach charakteru przyw\u00f3dcy.&nbsp; Wr\u00f3c\u0119 do tego za chwil\u0119.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ale pozw\u00f3l &nbsp;mi powiedzie\u0107, \u017ce wsp\u00f3lne \u017cycie w autorytarnych grupach cz\u0119sto rozpoczyna si\u0119 \u2013 \u015bwiadomie lub nie\u015bwiadomie \u2013 w celu sprawowania kontroli. Opowiem tobie troch\u0119 o naszych w\u0142asnych do\u015bwiadczeniach. Kiedy wspominam do\u015bwiadczenie wsp\u00f3lnego \u017cycia, pierwsz\u0105 rzecz\u0105, kt\u00f3ra przychodzi mi na my\u015bl, jest to, \u017ce \u017cadna grupa ludzi nigdy nie podchodzi\u0142a do niczego tak naiwnie. Zacz\u0119li\u015bmy od \u017cycia we wsp\u00f3lnocie i by\u0142o to do\u015bwiadczenie, kt\u00f3re zawsze by\u0142o wspania\u0142e. Dlatego chrze\u015bcijanie nale\u017c\u0105cy do wsp\u00f3lnoty chcieli p\u00f3j\u015b\u0107 na ca\u0142o\u015b\u0107. Niekt\u00f3rzy z nas, w tym ja, byli\u015bmy bardzo niech\u0119tni. Kiedy zacz\u0119li\u015bmy wsp\u00f3lne \u017cycie, co kilka miesi\u0119cy radykalnie zmieniali\u015bmy r\u00f3\u017cne rzeczy.<br><br>Dlaczego? Poniewa\u017c nic nie dzia\u0142a\u0142o! Stopniowo dotar\u0142o do nas, \u017ce podj\u0119li\u015bmy si\u0119 ogromnego przedsi\u0119wzi\u0119cia, do kt\u00f3rego nikt z nas nie by\u0142 przygotowany. W ci\u0105gu trzech lat wsp\u00f3lnego \u017cycia uda\u0142o nam si\u0119 rozwi\u0105za\u0107 wi\u0119kszo\u015b\u0107 problem\u00f3w, ale niekt\u00f3rych nigdy nie uda\u0142o nam si\u0119 rozwi\u0105za\u0107 (np. jak utrzyma\u0107 samochody w dobrym stanie lub jak sprawi\u0107, by ludzie pami\u0119tali, \u017ceby odebra\u0107 nas z pracy o 17:00, je\u015bli by\u0142o im po drodze!).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Na szcz\u0119\u015bcie robili\u015bmy to przed powstaniem wsp\u00f3\u0142czesnego ruchu autorytarnego. Patrz\u0119 teraz wstecz i&nbsp;&nbsp; poczyni\u0142em kilka spostrze\u017ce\u0144 w \u015bwietle tego, co wydarzy\u0142o si\u0119 w naszym kraju od tamtego czasu. Jestem wdzi\u0119czny, \u017ce byli\u015bmy wolnym narodem. (Czasami lepszym okre\u015bleniem by\u0142oby \u201ewolnym dla wszystkich\u201d!) Nikt z nas nie odczuwa\u0142 psychologicznej potrzeby kontrolowania \u017cycia innych ludzi. Po drugie, prawie wszystkie nasze dzia\u0142ania o wi\u0119kszym znaczeniu by\u0142y podejmowane podczas otwartych spotka\u0144, a nie podczas ma\u0142ych, zamkni\u0119tych narad. By\u0107 mo\u017ce zainteresuje was fakt, \u017ce nie mieli\u015bmy starszyzny i nikt z nas nie s\u0142ysza\u0142 nawet o czym\u015b takim jak podporz\u0105dkowanie i autorytet.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nauczy\u0142em si\u0119 wiele o wsp\u00f3lnym \u017cyciu, tak jak wiele nauczy\u0142em si\u0119 o \u017cyciu we wsp\u00f3lnocie. Kiedy my\u015bl\u0119 o praktyce wsp\u00f3lnego \u017cycia we wsp\u00f3lnocie ludzi, kt\u00f3rzy s\u0105 sk\u0142onni kontrolowa\u0107 \u017cycie innych, przechodz\u0105 mnie ciarki. Jak pot\u0119\u017cnym narz\u0119dziem prowadz\u0105cym do nadu\u017cy\u0107 mo\u017ce&nbsp;sta\u0107 si\u0119 \u017cycie we wsp\u00f3lnocie b\u0119d\u0105cej w r\u0119kach chrze\u015bcija\u0144skich autorytarnych przyw\u00f3dc\u00f3w<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Co mam na my\u015bli? C\u00f3\u017c, we\u017amy na przyk\u0142ad cz\u0142owieka, kt\u00f3ry nie waha si\u0119 przera\u017ca\u0107 ludzi dwoma najpot\u0119\u017cniejszymi narz\u0119dziami znanymi ludzko\u015bci. Je\u015bli nie wiecie, jakie to s\u0105 narz\u0119dzia, jednym z nich jest Pismo \u015awi\u0119te, a drugim B\u00f3g. Kiedy grozisz ludziom biblijnym pogl\u0105dem na co\u015b, a potem m\u00f3wisz im, \u017ce spodoba si\u0119 to (lub nie spodoba) Bogu, i dodajesz do tego sytuacj\u0119, w kt\u00f3rej wszystkie pieni\u0105dze s\u0105 kontrolowane przez jedn\u0105 osob\u0119 lub ma\u0142\u0105 grup\u0119, masz w r\u0119kach bardzo pot\u0119\u017cne narz\u0119dzia do wykorzystywania ludzi. Co wi\u0119cej, dodaj do tego element ca\u0142kowitego podporz\u0105dkowania si\u0119 przez wszystkich jednemu zestawowi moralno\u015bci, jednemu zestawowi norm spo\u0142ecznych i jednemu zestawowi ubra\u0144, a masz sytuacj\u0119, kt\u00f3ra jest nie tylko potencjalnie szkodliwa dla braci i si\u00f3str, masz sytuacj\u0119, kt\u00f3rej prawdopodobnie nie da si\u0119 usprawiedliwi\u0107 nawet najbardziej skrajnym pogl\u0105dem na Pismo \u015awi\u0119te.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mo\u017ce powinienem skomentowa\u0107 to ostatnie stwierdzenie. Ko\u015bcio\u0142y za czas\u00f3w Paw\u0142a oczywi\u015bcie nie \u017cy\u0142y w \u017cyciu wsp\u00f3lnym. Nie mo\u017cemy nawet powiedzie\u0107, \u017ce ko\u015bcio\u0142y w Judei czy w Jerozolimie \u017cy\u0142y we wsp\u00f3lnocie na sta\u0142e. Jednak nigdy w historii wczesnego Ko\u015bcio\u0142a, moim zdaniem, nie sprawowano kontroli w takim stopniu, jak to si\u0119 dzieje obecnie w niekt\u00f3rych ruchach autorytarnych.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">My\u015bl o po\u0142\u0105czeniu wsp\u00f3lnego \u017cycia i autorytaryzmu jest rzeczywi\u015bcie przera\u017caj\u0105ca. Ale Ken, wielkim problemem, przed kt\u00f3rym stoisz, nie jest to, co robi twoja grupa. Oto sedno problemu: czy jeste\u015b zaanga\u017cowany w co\u015b, co ma swoje \u017ar\u00f3d\u0142o w Bogu, czy te\u017c wynika to przede wszystkim z psychologicznej potrzeby jednego cz\u0142owieka do kontrolowania innych? Na to pytanie nikt po tej stronie nieba nie mo\u017ce udzieli\u0107 dogmatycznej odpowiedzi. W najlepszym razie ka\u017cdy z nas musi post\u0119powa\u0107 zgodnie z tym, co indywidualnie uwa\u017ca za s\u0142owo Pana skierowane do niego.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">To nie podej\u015bcie ani metoda, ale cz\u0142owiek decyduje o duchu i atmosferze ruchu. W zwi\u0105zku z tym nigdy nie m\u00f3g\u0142bym sprzeciwi\u0107 si\u0119, ani te\u017c&nbsp;poprze\u0107 \u017cadnej metody ani podej\u015bcia \u017cadnej rozs\u0105dnej grupy chrze\u015bcija\u0144skiej. To cz\u0142owiek, a nie praktyka, ostatecznie szkodzi lub pob\u0142ogos\u0142awi ludowi Bo\u017cemu. By\u0107 mo\u017ce wsp\u00f3lne \u017cycie mog\u0142oby by\u0107 nieszkodliwe i cudowne, gdyby by\u0142o w dobrych i m\u0105drych r\u0119kach. Nie wiem.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mam nadziej\u0119, \u017ce b\u0119dziesz pami\u0119ta\u0107, \u017ce niezale\u017cnie od tego, jaki wniosek wyci\u0105gniesz na temat ruchu, w kt\u00f3rym uczestniczy\u0142e\u015b, istnieje 50% szans na to, \u017ce si\u0119 mylisz. Po prostu nie znam \u017cadnych sta\u0142ych wytycznych, wed\u0142ug kt\u00f3rych mo\u017cna by ocenia\u0107 wszystkie grupy i ruchy pod k\u0105tem tego, czy s\u0105 \u201edobre\u201d, czy \u201ez\u0142e\u201d. Z pewno\u015bci\u0105 wsp\u00f3lne \u017cycie mo\u017ce by\u0107 potencjalnie szkodliwe dla wielu chrze\u015bcijan, je\u015bli toczy si\u0119 w atmosferze ucisku.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><strong>2. Traktowanie kobiet<\/strong><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Pozw\u00f3l, \u017ce opowiem tobie pewn\u0105 histori\u0119. Kiedy by\u0142em jeszcze bardzo m\u0142odym pastorem, prowadzi\u0142em audycj\u0119 radiow\u0105. By\u0142a to 15-minutowa audycja religijna. Zaraz po mnie wyst\u0119powa\u0142 ewangelista zielono\u015bwi\u0105tkowy. Zawsze przychodzi\u0142 ubrany jak Rockefeller. Za nim pod\u0105\u017ca\u0142a jego blada \u017cona, ubrana w najnowsze kreacje z work\u00f3w na m\u0105k\u0119! Tak w\u0142a\u015bnie wygl\u0105da\u0142o w\u00f3wczas traktowanie kobiet u zielono\u015bwi\u0105tkowc\u00f3w. Dzisiaj w ruchu zielono\u015bwi\u0105tkowym kobiety ubieraj\u0105 si\u0119 r\u00f3wnie elegancko jak ich m\u0119\u017cowie. A zatem w ruchu zielono\u015bwi\u0105tkowym wiele si\u0119 zmieni\u0142o&nbsp;&nbsp; Jednak praktyka ubierania kobiet w worki jutowe nadal istnieje w innych grupach.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">W ruchach autorytarnych k\u0142adzie si\u0119 du\u017cy nacisk na ubi\u00f3r. Wiele z tych ruch\u00f3w cofa kobiety do \u015bredniowiecza. Ale nie to mnie niepokoi. Niepokoi mnie pozycja kobiet tych ruchach. Powt\u00f3rz\u0119: wydaje si\u0119, \u017ce autorytaryzm dotyka i krzywdzi bardziej kobiety ni\u017c m\u0119\u017cczyzn.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Odwiedzi\u0142a nas para z takiego w\u0142a\u015bnie ruchu. Planowali sp\u0119dzi\u0107 z nami kilka tygodni. Gdy tylko przyjechali, \u017cona oznajmi\u0142a, \u017ce \u200b\u200bodchodzi z ruchu i \u017ce opu\u015bci r\u00f3wnie\u017c m\u0119\u017ca, chyba \u017ce on tak\u017ce odejdzie z tego ruchu. Co\u015b w niej p\u0119k\u0142o. Chodzi\u0142o o to, \u017ce zn\u00f3w zasmakowa\u0142a wolno\u015bci. Mo\u017ce to skrajny przyk\u0142ad, ale mimo to mam wra\u017cenie, \u017ce generalnie m\u0119\u017cczy\u017ani radz\u0105 sobie znacznie lepiej w ruchach autorytarnych ni\u017c kobiety.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bardzo m\u0105dra chrze\u015bcijanka powiedzia\u0142a mi kiedy\u015b, \u017ce zazwyczaj mo\u017cna oceni\u0107, jak autorytarny jest ruch, po tym, jak bardzo naciska si\u0119 w nim na zakrywanie g\u0142owy. Uzna\u0142em to za niezwykle interesuj\u0105c\u0105 obserwacj\u0119. (Dodam tylko, \u017ce niekoniecznie chodzi tu o fizyczne zakrywanie g\u0142owy, ale raczej o ca\u0142\u0105 kwesti\u0119 zakrywania g\u0142owy w kontek\u015bcie autorytetu).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">W ka\u017cdym razie miejsce kobiet w ruchu jest drug\u0105 mo\u017cliw\u0105 wskaz\u00f3wk\u0105, dzi\u0119ki kt\u00f3rej dana osoba mo\u017ce lepiej zrozumie\u0107, czy grupa, do kt\u00f3rej nale\u017cy, jest grup\u0105, do kt\u00f3rej nie powinna nale\u017ce\u0107. Kolejn\u0105 wskaz\u00f3wk\u0105 jest&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><strong>3. Panowanie starszych<\/strong><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nikt z nas nie zaprzeczy, \u017ce Pismo \u015awi\u0119te naucza nas, aby\u015bmy byli pos\u0142uszni \u201etym, kt\u00f3rych Pan ustanowi\u0142 nad nami\u201d. Pytanie brzmi: w jakim stopniu i gdzie mamy si\u0119 podporz\u0105dkowa\u0107? Drugie pytanie brzmi: Czy to Pan ustanowi\u0142 tych konkretnych starszych nade mn\u0105? Czy raczej jaki\u015b cz\u0142owiek ustanowi\u0142 nad mn\u0105 m\u0119\u017cczyzn, zwanych starszymi?<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Sp\u00f3jrz na to w ten spos\u00f3b. Pracuj\u0119 zawodowo, aby zarobi\u0107 na \u017cycie. Jestem nauczycielem w szkole. Dyrektor mojej szko\u0142y ma pewn\u0105 kontrol\u0119 nad moim \u017cyciem, ale ta kontrola ma bardzo wyra\u017ane granice. Je\u015bli przekroczy te granice, to znaczy, \u017ce w tej szkole dzieje si\u0119 co\u015b bardzo, bardzo z\u0142ego. Nie, nie w szkole, ale w tym cz\u0142owieku. W\u0142adze lokalne miasta, w kt\u00f3rym mieszkam, maj\u0105 nade mn\u0105 kontrol\u0119. Podobnie rz\u0105d federalny, ale ta kontrola jest ograniczona. Je\u015bli kontrola ta stanie si\u0119 ca\u0142kowita, nie b\u0119d\u0119 ju\u017c \u017cy\u0142 w demokracji ani w republice, ale w pa\u0144stwie autorytarnym. Nale\u017cy wi\u0119c zada\u0107 pytanie: kiedy B\u00f3g powo\u0142a\u0142 starszych w ko\u015bciele, aby sprawowali pewn\u0105 kontrol\u0119, to w jakim zakresie pozwoli\u0142 im sprawowa\u0107 kontrol\u0119 nad twoim osobistym, prywatnym \u017cyciem? Z pewno\u015bci\u0105 musz\u0105 istnie\u0107 pewne granice.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Odwr\u00f3\u0107my to pytanie.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kiedy Pismo \u015awi\u0119te komentuje co\u015b. Zazwyczaj robi to na dwa sposoby. Po pierwsze, poprzez wyra\u017ane stwierdzenie. (W Nowym Testamencie stwierdzenia te znajduj\u0105 si\u0119 zazwyczaj w Listach i s\u0105 pozbawione przyk\u0142ad\u00f3w). Pismo \u015awi\u0119te ilustruje r\u00f3wnie\u017c stwierdzenia, kt\u00f3re zawiera. (Ewangelie i Dzieje Apostolskie zazwyczaj podaj\u0105 konkretne przypadki).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">A teraz przypomnij sobie wszystkie przyk\u0142ady starszych i aposto\u0142\u00f3w sprawuj\u0105cych kontrol\u0119 nad ludem Bo\u017cym, zapisane w Pi\u015bmie \u015awi\u0119tym. Czy przychodz\u0105 ci do g\u0142owy jakie\u015b przyk\u0142ady? Nawet Piotr, w tych wczesnych i kryzysowych dniach ko\u015bcio\u0142a w Jerozolimie, wyra\u017anie stwierdzi\u0142, \u017ce Ananiasz i Safira mogli zatrzyma\u0107 wszystkie swoje pieni\u0105dze i maj\u0105tek. Wniosek: robienie tego, co robili wszyscy inni, nie by\u0142o obowi\u0105zkowe. Ich grzechem nie by\u0142o to, co zatrzymali, ale to, \u017ce k\u0142amali.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Chodzi mi o to, \u017ce nie znajduj\u0119 w Nowym Testamencie \u017cadnych przyk\u0142ad\u00f3w, kt\u00f3re by\u0142yby cho\u0107by w najmniejszym stopniu podobne do kontroli sprawowanej przez \u201estarszych\u201d nad ludem Bo\u017cym w grupach autorytarnych. Wszystkie przyk\u0142ady w\u0142adzy starszych nad naszym \u017cyciem przedstawione w Pi\u015bmie \u015awi\u0119tym wydaj\u0105 si\u0119 by\u0107 \u2013 w najlepszym razie \u2013 bardzo w\u0105skie i bardzo, bardzo ograniczone.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><strong>4. Test dziesi\u0119ciu lat<\/strong><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dziel\u0119 si\u0119 z tob\u0105 kilkoma moimi do\u015bwiadczeniami, ale tak\u017ce punktami odniesienia, dzi\u0119ki kt\u00f3rym mo\u017cesz sam zdecydowa\u0107, co powiniene\u015b zrobi\u0107. Dlatego te\u017c pozwol\u0119 sobie na kolejn\u0105 sugesti\u0119. Je\u015bli ruch [wsp\u00f3lnota, denominacja, organizacja para-ko\u015bcielna] ma dziesi\u0119\u0107 lat, mo\u017cna o nim powiedzie\u0107 o wiele wi\u0119cej ni\u017c gdy ma dwa lata. Wszystkie inicjatywy i aktywno\u015bci wygl\u0105daj\u0105 dobrze, gdy maj\u0105 rok lub dwa lata. Oto dobre pytanie, kt\u00f3re mo\u017cna zada\u0107 w odniesieniu do ruchu, kt\u00f3ry ma dziesi\u0119\u0107 lat: Ilu jest by\u0142ych starszych?<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Pozw\u00f3l , \u017ce zilustruj\u0119, co mam na my\u015bli. Pewien cz\u0142owiek rozpoczyna ruch [np. pojedynczy zb\u00f3r, organizacj\u0119 para-ko\u015bcieln\u0105 lub denominacj\u0119] Podczas jakiej\u015b uroczystej ceremonii ustanawia grup\u0119 starszych i og\u0142asza oczekuj\u0105cemu ludowi Bo\u017cemu, \u017ce ci m\u0119\u017cczy\u017ani zostali wybrani przez Boga i ustanowieni przez Boga, aby sprawowa\u0107 nad nimi w\u0142adz\u0119. C\u00f3\u017c, mija kilka lat i niekt\u00f3rzy z tych starszych sprzeciwiaj\u0105 si\u0119 \u2013 lub przynajmniej nie zgadzaj\u0105 si\u0119 \u2013 z za\u0142o\u017cycielem ruchu. (Mo\u017cesz by\u0107 pewny, \u017ce niekt\u00f3rzy stan\u0105 po jego stronie).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Przyw\u00f3dca denerwuje si\u0119 i og\u0142asza, \u017ce \u200b\u200bci, kt\u00f3rzy mu si\u0119 sprzeciwiaj\u0105, s\u0105 lud\u017ami od diab\u0142a. Wyrzuca ich \u2013 albo, w jaki\u015b brzydkich okoliczno\u015bciach sami odchodz\u0105. Teraz przyst\u0119puje do ordynowania nowych starszych, kt\u00f3rych B\u00f3g ustanowi\u0142 nad ludem Pa\u0144skim. W ko\u0144cu niekt\u00f3rzy z nich r\u00f3wnie\u017c si\u0119 z nim nie zgodz\u0105, dochodzi do roz\u0142amu, ca\u0142a sprawa jest z diab\u0142a itd\u2026, itd.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ken, to oczywiste, \u017ce co\u015b jest nie tak w takiej sytuacji. Jak to mo\u017cliwe, \u017ce w jednym roku m\u0119\u017cczy\u017ani s\u0105 starszymi, a w nast\u0119pnym s\u0105 ju\u017c od diab\u0142a? Jak to mo\u017cliwe, \u017ce w jednym roku [za\u0142o\u017cyciel] oddaje moje \u017cycie cz\u0142owiekowi (starszemu) \u2013 aby kontrolowa\u0142 moje \u017cycie \u2013 a w nast\u0119pnym roku pot\u0119pia on tego cz\u0142owieka, kt\u00f3rego wy\u015bwi\u0119ci\u0142 (i vice versa)? Niech\u0119tnie u\u017cywam takiej ilustracji, poniewa\u017c uwa\u017cam, \u017ce co\u015b takiego mog\u0142o si\u0119 zdarzy\u0107 nawet w Nowym Testamencie, przynajmniej sporadycznie. Ale kiedy co\u015b takiego staje si\u0119 sta\u0142ym trendem, wtedy zapalam czerwon\u0105 lampk\u0119 ostrzegaj\u0105c\u0105 przed niebezpiecze\u0144stwem, oceniaj\u0105c ten ruch.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><strong>5. Reakcja przyw\u00f3dcy pod wp\u0142ywem presji<\/strong><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ka\u017cdy cz\u0142owiek pe\u0142ni\u0105cy funkcj\u0119 przyw\u00f3dcz\u0105 w Kr\u00f3lestwie Bo\u017cym znajduje si\u0119 pod presj\u0105. Nie ma w\u015br\u00f3d nas nikogo, kto poradzi\u0142by sobie z tym w 100%. Presja przychodzi. Wzrasta do niemo\u017cliwych do zniesienia poziom\u00f3w, a potem ust\u0119puje. Wkr\u00f3tce zn\u00f3w wzro\u015bnie i zn\u00f3w ust\u0105pi. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 naszej pracy udaje nam si\u0119 wykona\u0107, gdy nie ma zbyt du\u017cej presji, a najwi\u0119cej zmian nast\u0119puje, gdy ona wyst\u0119puje.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ka\u017cdy chrze\u015bcija\u0144ski pracownik ma pewne s\u0142abo\u015bci, pora\u017cki, wady i braki, wi\u0119c nie mo\u017cna go za to wiesza\u0107. Ale oto jest dobra miara wewn\u0119trznej si\u0142y duchowej cz\u0142owieka: kiedy jego praca jest atakowana, kiedy presja ro\u015bnie, kiedy roz\u0142am zagra\u017ca jego pracy, jak on reaguje?<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Czy przyw\u00f3dca, lider lub inna osoba w s\u0142u\u017cbie, konsekwentnie przyjmuje postaw\u0119 obronn\u0105? Czy za wiele rzeczy obwinia diab\u0142a? Czy okazuje wrogo\u015b\u0107? Czy okazuje gorycz? Czy te postawy i my\u015bli zaczynaj\u0105 wkrada\u0107 si\u0119 do jego publicznej s\u0142u\u017cby? Czy zaczyna robi\u0107 aluzje do pewnych tajemniczych wydarze\u0144, kt\u00f3re wszyscy s\u0142uchaj\u0105cy rozumiej\u0105 jako odniesienie do os\u00f3b, kt\u00f3re zaszkodzi\u0142y jego s\u0142u\u017cbie?<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">(Nawiasem m\u00f3wi\u0105c, je\u015bli jest to osoba, kt\u00f3ra publicznie i konsekwentnie atakuje ludzi wok\u00f3\u0142 siebie lub osoby z przesz\u0142o\u015bci lub tera\u017aniejszo\u015bci \u2013 je\u015bli jest to jego sta\u0142a cecha, rok po roku \u2013 to zaleca\u0142bym natychmiastowe opuszczenie tego ruchu.&nbsp; &nbsp;Jest co\u015b bardzo nie tak z tym&#8230; nie z tym, tylko z nim.)<br><br>Wiele mo\u017cna powiedzie\u0107 o pracowniku [us\u0142uguj\u0105cym], gdy znajduje si\u0119 on pod presj\u0105. Z moich obserwacji wynika, \u017ce gdy m\u0119\u017cczyzna cz\u0119sto atakuje innych i broni si\u0119, pokazuje, \u017ce jest do\u015b\u0107 niepewny siebie, a nawet niepewny swojej pracy. Powiedzia\u0142bym r\u00f3wnie\u017c, \u017ce przynajmniej w wielu przypadkach to w\u0142a\u015bnie tacy ludzie maj\u0105 tendencj\u0119 do wspierania ruch\u00f3w, w kt\u00f3rych sprawuj\u0105 du\u017c\u0105 kontrol\u0119. Niezale\u017cnie od pozor\u00f3w, ludzie, kt\u00f3rzy sprawuj\u0105 du\u017c\u0105 kontrol\u0119 nad \u017cyciem innych, s\u0105 w gruncie rzeczy bardzo niepewni siebie, niepewni swojego powo\u0142ania i pos\u0142annictwa od Boga.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Chcia\u0142bym r\u00f3wnie\u017c doda\u0107 do rozwa\u017cenia jeszcze to pytanie. &nbsp;Po up\u0142ywie dziesi\u0119ciu lat, ile os\u00f3b zosta\u0142o wykluczonych z ruchu? &nbsp;(Czasami nie zostali wykluczeni, ale by\u0107 mo\u017ce grupa wywiera na nich presj\u0119, radzi im odej\u015b\u0107 lub pokazuje im, \u017ce nie s\u0105 mile widziani). &nbsp;Je\u015bli wiele os\u00f3b opu\u015bci\u0142o wasz ruch w ten spos\u00f3b, to powiedzia\u0142bym, \u017ce znale\u017ali\u015bcie si\u0119 w sytuacji, kt\u00f3ra jest niegodziwa z punktu widzenia Pisma \u015awi\u0119tego.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Pragn\u0119 zaznaczy\u0107, \u017ce w wi\u0119kszo\u015bci ruch\u00f3w chrze\u015bcija\u0144skich du\u017ca liczba ludzi zazwyczaj potyka si\u0119, wchodz\u0105c i wychodz\u0105c tylnymi drzwiami. Pytanie nie dotyczy liczby os\u00f3b, kt\u00f3re przychodz\u0105 i odchodz\u0105. Pytanie brzmi: Czy zostali wyrzuceni? Czy ich odej\u015bcie by\u0142o czym\u015b nieprzyjemnym? Czy te\u017c spotkali si\u0119 z prawdziw\u0105 chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 \u0142ask\u0105, zrozumieniem i mi\u0142o\u015bci\u0105, zmagaj\u0105c si\u0119 z pytaniem, czy odej\u015b\u0107, czy nie?<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Chcia\u0142bym zada\u0107 jeszcze jedno, niezwykle wa\u017cne pytanie: ilu z tych, kt\u00f3rzy odeszli, czuje si\u0119 naprawd\u0119 komfortowo, wracaj\u0105c do grupy z wizyt\u0105? Odpowied\u017a na to proste pytanie mo\u017ce zawiera\u0107 wi\u0119cej wskaz\u00f3wek ni\u017c cokolwiek innego, co napisa\u0142em w tych listach. Jak zostaliby\u015bcie potraktowani, gdyby\u015bcie \u2013 po odej\u015bciu \u2013 wr\u00f3cili z wizyt\u0105?<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><strong>6. Ile kontroli jest w twojej wsp\u00f3lnocie, denominacji, organizacji para-ko\u015bcielnej?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Je\u015bli nale\u017cysz do ruchu, w kt\u00f3rym ludziom m\u00f3wi si\u0119, z kim maj\u0105 si\u0119 o\u017ceni\u0107, a z kim si\u0119 rozwie\u015b\u0107, je\u015bli nale\u017cysz do grupy, kt\u00f3ra tak g\u0142\u0119boko ingeruje w \u017cycie osobiste ludzi, to zalecam natychmiastowe wycofanie si\u0119, poniewa\u017c jeste\u015b nie tylko w ruchu autorytarnym, ale w potencjalnie niebezpiecznym ruchu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><strong>7. Wy\u0142\u0105czno\u015b\u0107 i wyj\u0105tkowo\u015b\u0107<\/strong><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kolejne pytanie; jak bardzo pogl\u0105d twojej grupy na Ko\u015bci\u00f3\u0142 jest ekskluzywny? Je\u015bli nie uznaje ona wszystkich innych ewangelicznie wierz\u0105cych ludzi za wierz\u0105cych i cz\u0142onk\u00f3w rodziny wiary, to znowu znajdujesz si\u0119 w bardzo w\u0105tpliwej sytuacji. Kolejne pytanie, kt\u00f3re warto sobie zada\u0107: Czy tw\u00f3j ruch dostrzega r\u00f3\u017cne \u201eetapy w drodze\u201d chrze\u015bcijan? Warto przys\u0142ucha\u0107 si\u0119 pewnym sloganom w ruchu; \u201eJeste\u015bmy zwyci\u0119zcami\u201d. \u201eJeste\u015bmy stra\u017cnikami przymierza\u201d. \u201eB\u0119dziemy panowa\u0107 z Chrystusem\u201d. \u201eInni nie radz\u0105 sobie ca\u0142kiem dobrze\u201d. \u201eInni s\u0105 odst\u0119pcami\u201d. \u201eCi, kt\u00f3rzy nie id\u0105 za nami, maj\u0105 wielkie k\u0142opoty z Bogiem\u201d. Takie apele trafiaj\u0105 prosto w ego chrze\u015bcijanina, ale te\u017c \u015bwiadcz\u0105 o wy\u0142\u0105czno\u015bci i wyj\u0105tkowo\u015bci ruchu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ka\u017cda grupa, kt\u00f3ra klasyfikuje siebie jako wyj\u0105tkowych dla Boga w przeciwie\u0144stwie do innych, c\u00f3\u017c: oto kolejna czerwona flaga. Sygna\u0142 ostrzegawczy.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><strong>8. Tw\u00f3j Lider ma niepohamowan\u0105 potrzeb\u0119 kontrolowania wszystkich<\/strong><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Poruszam ten temat z obaw\u0105 i dr\u017ceniem, poniewa\u017c zdaj\u0119 sobie spraw\u0119, \u017ce na \u015bwiecie jest wielu naprawd\u0119 dobrych chrze\u015bcijan, kt\u00f3rzy maj\u0105 wrog\u00f3w, a ci wrogowie wykorzystaj\u0105 przeciwko nim wszystko, co im przyjdzie do g\u0142owy, aby ich zniszczy\u0107.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Absalomowie s\u0105 r\u00f3wnie niebezpieczni, co rzekomi Saulowie. Dlatego z wielk\u0105 niech\u0119ci\u0105 zadaj\u0119 to pytanie i chcia\u0142bym, aby\u015bcie pami\u0119tali, \u017ce samo w sobie nie jest ono kluczowe. Ale je\u015bli pasuje do og\u00f3lnej mozaiki, staje si\u0119 bardzo wa\u017cne. &nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Oto pytanie: Czy cz\u0142owiek, kt\u00f3ry przewodzi ruchowi, ma w swojej naturze potrzeb\u0119 kontrolowania wszystkich w swoim otoczeniu?<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">S\u0105 ludzie, kt\u00f3rzy maj\u0105 t\u0119 psychologiczn\u0105 skaz\u0119: potrzeb\u0119 kontroli. Czasami Pan \u0142amie j\u0105 w \u017cyciu cz\u0142owieka i widoczne s\u0105 tylko jej pozosta\u0142o\u015bci. Pan mo\u017ce u\u017cywa\u0107 cz\u0142owieka, kt\u00f3ry mia\u0142 ten problem w swoim \u017cyciu, tak samo jak mo\u017ce u\u017cywa\u0107 cz\u0142owieka, kt\u00f3ry gardzi byciem przyw\u00f3dc\u0105, ale mimo to zostaje nim przez Pana. Je\u015bli jednak ta potrzeba kontroli pozostaje w cz\u0142owieku niezmieniona, to prawie zawsze b\u0119dzie on sk\u0142onny do autorytaryzmu. Czasami ta cecha ujawnia si\u0119 na pocz\u0105tku pracy, czasami w jej trakcie, a czasami potrzeba wielu, wielu lat, aby problem ten wyszed\u0142 &nbsp;na \u015bwiat\u0142o dzienne. &nbsp;Je\u015bli jednak ta potrzeba kontroli pozostanie w cz\u0142owieku nienaruszona, to prawie zawsze b\u0119dzie on sk\u0142ania\u0142 si\u0119 ku autorytaryzmowi.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Jak ju\u017c wspomnia\u0142em, bardzo niech\u0119tnie uwzgl\u0119dniam to pytanie, poniewa\u017c jest wielu silnych m\u0119\u017cczyzn, kt\u00f3rzy s\u0142u\u017c\u0105 Panu i s\u0142u\u017c\u0105 Mu dobrze, maj\u0105c przed Bogiem dobre motywacje dla tego, co robi\u0105.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><strong>9. Grupa dostosowana do norm pod wp\u0142ywem presji<\/strong><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">W ka\u017cdej grupie, jak\u0105 kiedykolwiek znano ludzko\u015bci od zarania dziej\u00f3w, istnia\u0142 konformizm grupowy. Mo\u017ce to by\u0107 ameryka\u0144ska piechota morska, mo\u017ce to by\u0107 grupa przedszkolna w szk\u00f3\u0142ce niedzielnej. Mo\u017ce to by\u0107 Kult Purpurowej D\u0142oni, [sekta Niebo] a mo\u017ce harcerze. Je\u015bli jeste\u015b cz\u0119\u015bci\u0105 grupy, istnieje presja grupowa \u2013 nawet przypadkowa. Moje kolejne pytanie nie brzmi: Czy istnieje presja grupowa? Oczywi\u015bcie, \u017ce istnieje. Pytanie brzmi: Czy ta presja grupowa jest piel\u0119gnowana? Czy jest silna i podsycana? I poza tym, czy presja grupowa jest celowo i cz\u0119sto wykorzystywana do kontrolowania \u017cycia innych?<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><strong>**********<\/strong><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Na tym ko\u0144cz\u0119 list\u0119 pyta\u0144. Pami\u0119taj, \u017ce s\u0105 to \u2013 w najlepszym razie \u2013 pytania przewodnie, na kt\u00f3re ka\u017cdy musi odpowiedzie\u0107 ca\u0142kowicie samodzielnie. Cz\u0142owiek mo\u017ce pr\u00f3bowa\u0107 uzasadni\u0107 swoj\u0105 racj\u0119, je\u015bli dostrze\u017ce w powy\u017cszej li\u015bcie niekt\u00f3re cechy ruchu, w kt\u00f3rym uczestniczy W\u0105tpi\u0119 jednak, czy mo\u017cna uzasadni\u0107 swoj\u0105 racj\u0119, je\u015bli istnieje tylko jeden lub dwa z tych sygna\u0142\u00f3w ostrzegawczych. <strong>Je\u015bli jednak wyst\u0119puj\u0105 one wszystkie i s\u0105 wyra\u017ane, je\u015bli wsz\u0119dzie powiewaj\u0105 czerwone flagi, to my\u015bl\u0119, \u017ce rozs\u0105dnie by\u0142oby sprawdzi\u0107 rozk\u0142ad jazdy lokalnych autobus\u00f3w i wybra\u0107 najwcze\u015bniejsz\u0105 godzin\u0119 odjazdu.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Chcia\u0142bym powt\u00f3rzy\u0107 co\u015b, co powiedzia\u0142em w&nbsp; \u201eOpowie\u015bci o Trzech Kr\u00f3lach\u201d.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Zdob\u0105d\u017a pude\u0142ko ksi\u0105\u017cek zatytu\u0142owanych \u201eFolwark zwierz\u0119cy\u201d. Rozdaj je wszystkim swoim znajomym z ruchu&#8230; starszym, liderom. Popro\u015b absolutnie wszystkich, aby przeczytali t\u0119 ksi\u0105\u017ck\u0119. Je\u015bli ludzie z twojego ruchu przeczytaj\u0105 t\u0119 ksi\u0105\u017ck\u0119 i przetrwaj\u0105, to nie s\u0105dz\u0119, aby\u015b by\u0142 cz\u0142onkiem ruchu autorytarnego.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mia\u0142em kiedy\u015b zaszczyt rozda\u0107 \u201eFolwark zwierz\u0119cy\u201d wszystkim chrze\u015bcijanom, z kt\u00f3rymi si\u0119 spotyka\u0142em. Nie by\u0142o nawet cienia sprzeciwu. Nigdy nie zapomn\u0119 komentarza jednej z moich drogich chrze\u015bcijanek: \u201eM\u00f3j Bo\u017ce, nigdy nie zdawa\u0142am sobie sprawy, jak okropny by\u0142 komunizm, dop\u00f3ki nie przeczyta\u0142am tej ksi\u0105\u017cki\u201d. Bracie, je\u015bli ludzie, z kt\u00f3rymi \u017cyjesz i kt\u00f3rych kochasz, mog\u0105 przeczyta\u0107 t\u0119 ksi\u0105\u017ck\u0119 i nie maj\u0105 nic wi\u0119cej do powiedzenia ni\u017c co\u015b takiego, to istnieje mo\u017cliwo\u015b\u0107, \u017ce jeste\u015b w dobrych r\u0119kach.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">P\u00f3jd\u0119 jeszcze dalej. W\u0105tpi\u0119, by jakakolwiek grupa autorytarna, kt\u00f3ra pozwoli\u0142aby wszystkim swoim cz\u0142onkom przeczyta\u0107 t\u0119 ksi\u0105\u017ck\u0119, przetrwa\u0142a w nienaruszonym stanie. P\u00f3jd\u0119 jeszcze dalej\u2026 Uwa\u017cam, \u017ce dla przyw\u00f3dc\u00f3w ka\u017cdej grupy, kt\u00f3ra obawia si\u0119, \u017ce mo\u017ce przekszta\u0142ci\u0107 si\u0119 w grup\u0119 autorytarn\u0105, rozs\u0105dne by\u0142oby, aby wszyscy cz\u0142onkowie ruchu przeczytali t\u0119 ksi\u0105\u017ck\u0119. My\u015bl\u0119, \u017ce by\u0142oby to jedno z najzdrowszych posuni\u0119\u0107, jakie mog\u0142aby podj\u0105\u0107 grupa chrze\u015bcijan.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">P\u00f3jd\u0119 jeszcze dalej&#8230; Wyzywam przyw\u00f3dc\u00f3w autorytarnych grup chrze\u015bcija\u0144skich, aby przeczytali t\u0119 ksi\u0105\u017ck\u0119 i rozdali j\u0105 swoim cz\u0142onkom.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Na tym ko\u0144cz\u0119.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Fragment pochodzi z ksi\u0105\u017cki Gene Edwardsa \u2013<br>\u201eLetters to a Devastated Christian\u201d 1984<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>List czwarty Drogi Kenie: Istnieje jeden rodzaj szkody, kt\u00f3rej do\u015bwiadczaj\u0105 chrze\u015bcijanie, odchodz\u0105cy z autorytarnych grup, i jest to prawdopodobnie najbardziej tragiczny z nich wszystkich. S\u0142uchaj\u0105c ich uwa\u017cnie, odnosz\u0119 g\u0142\u0119bokie wra\u017cenie, \u017ce wielu \u015bwi\u0119tych, kt\u00f3rzy odeszli, opu\u015bci\u0142o Pana. (Nie, to nie tak. Raczej obawiaj\u0105 si\u0119, \u017ce to Pan ich opu\u015bci\u0142). Chrze\u015bcijanin, kt\u00f3ry do\u0142\u0105czy\u0142 do naprawd\u0119 wspania\u0142ego, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1886,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[34],"tags":[],"class_list":["post-2306","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-zdewastowane-chrzescijanstwo"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v28.5 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>List czwarty i pi\u0105ty -<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/?p=2306\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"List czwarty i pi\u0105ty -\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"List czwarty Drogi Kenie: Istnieje jeden rodzaj szkody, kt\u00f3rej do\u015bwiadczaj\u0105 chrze\u015bcijanie, odchodz\u0105cy z autorytarnych grup, i jest to prawdopodobnie najbardziej tragiczny z nich wszystkich. S\u0142uchaj\u0105c ich uwa\u017cnie, odnosz\u0119 g\u0142\u0119bokie wra\u017cenie, \u017ce wielu \u015bwi\u0119tych, kt\u00f3rzy odeszli, opu\u015bci\u0142o Pana. (Nie, to nie tak. Raczej obawiaj\u0105 si\u0119, \u017ce to Pan ich opu\u015bci\u0142). Chrze\u015bcijanin, kt\u00f3ry do\u0142\u0105czy\u0142 do naprawd\u0119 wspania\u0142ego, [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/?p=2306\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2026-01-23T08:45:25+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-01-23T09:09:17+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/5673232487a.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1005\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"350\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Andrzej z DG\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Andrzej z DG\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"25 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.kilkaminut.pl\\\/?p=2306#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.kilkaminut.pl\\\/?p=2306\"},\"author\":{\"name\":\"Andrzej z DG\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.kilkaminut.pl\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/9f86bf27c1eaed5dda9e706bc18ab569\"},\"headline\":\"List czwarty i pi\u0105ty\",\"datePublished\":\"2026-01-23T08:45:25+00:00\",\"dateModified\":\"2026-01-23T09:09:17+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.kilkaminut.pl\\\/?p=2306\"},\"wordCount\":5025,\"commentCount\":0,\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.kilkaminut.pl\\\/?p=2306#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.kilkaminut.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/11\\\/5673232487a.jpg\",\"articleSection\":[\"Zdewastowane chrze\u015bcija\u0144stwo\"],\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.kilkaminut.pl\\\/?p=2306#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.kilkaminut.pl\\\/?p=2306\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.kilkaminut.pl\\\/?p=2306\",\"name\":\"List czwarty i pi\u0105ty -\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.kilkaminut.pl\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.kilkaminut.pl\\\/?p=2306#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.kilkaminut.pl\\\/?p=2306#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.kilkaminut.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/11\\\/5673232487a.jpg\",\"datePublished\":\"2026-01-23T08:45:25+00:00\",\"dateModified\":\"2026-01-23T09:09:17+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.kilkaminut.pl\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/9f86bf27c1eaed5dda9e706bc18ab569\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.kilkaminut.pl\\\/?p=2306#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.kilkaminut.pl\\\/?p=2306\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.kilkaminut.pl\\\/?p=2306#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.kilkaminut.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/11\\\/5673232487a.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.kilkaminut.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/11\\\/5673232487a.jpg\",\"width\":1005,\"height\":350},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.kilkaminut.pl\\\/?p=2306#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.kilkaminut.pl\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"List czwarty i pi\u0105ty\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.kilkaminut.pl\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.kilkaminut.pl\\\/\",\"name\":\"\",\"description\":\"Pozw&oacute;l, \u017ce zajm\u0119 Ci tylko kilka minut...\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.kilkaminut.pl\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.kilkaminut.pl\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/9f86bf27c1eaed5dda9e706bc18ab569\",\"name\":\"Andrzej z DG\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/099d17255b8dd9304833c16531357a059b5f8a421f9d80d7965793e0c5474196?s=96&d=mm&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/099d17255b8dd9304833c16531357a059b5f8a421f9d80d7965793e0c5474196?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/099d17255b8dd9304833c16531357a059b5f8a421f9d80d7965793e0c5474196?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Andrzej z DG\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/www.kilkaminut.pl\"],\"url\":\"https:\\\/\\\/www.kilkaminut.pl\\\/?author=1\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"List czwarty i pi\u0105ty -","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/?p=2306","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"List czwarty i pi\u0105ty -","og_description":"List czwarty Drogi Kenie: Istnieje jeden rodzaj szkody, kt\u00f3rej do\u015bwiadczaj\u0105 chrze\u015bcijanie, odchodz\u0105cy z autorytarnych grup, i jest to prawdopodobnie najbardziej tragiczny z nich wszystkich. S\u0142uchaj\u0105c ich uwa\u017cnie, odnosz\u0119 g\u0142\u0119bokie wra\u017cenie, \u017ce wielu \u015bwi\u0119tych, kt\u00f3rzy odeszli, opu\u015bci\u0142o Pana. (Nie, to nie tak. Raczej obawiaj\u0105 si\u0119, \u017ce to Pan ich opu\u015bci\u0142). Chrze\u015bcijanin, kt\u00f3ry do\u0142\u0105czy\u0142 do naprawd\u0119 wspania\u0142ego, [&hellip;]","og_url":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/?p=2306","article_published_time":"2026-01-23T08:45:25+00:00","article_modified_time":"2026-01-23T09:09:17+00:00","og_image":[{"width":1005,"height":350,"url":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/5673232487a.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Andrzej z DG","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Napisane przez":"Andrzej z DG","Szacowany czas czytania":"25 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/?p=2306#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/?p=2306"},"author":{"name":"Andrzej z DG","@id":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/#\/schema\/person\/9f86bf27c1eaed5dda9e706bc18ab569"},"headline":"List czwarty i pi\u0105ty","datePublished":"2026-01-23T08:45:25+00:00","dateModified":"2026-01-23T09:09:17+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/?p=2306"},"wordCount":5025,"commentCount":0,"image":{"@id":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/?p=2306#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/5673232487a.jpg","articleSection":["Zdewastowane chrze\u015bcija\u0144stwo"],"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/www.kilkaminut.pl\/?p=2306#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/?p=2306","url":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/?p=2306","name":"List czwarty i pi\u0105ty -","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/?p=2306#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/?p=2306#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/5673232487a.jpg","datePublished":"2026-01-23T08:45:25+00:00","dateModified":"2026-01-23T09:09:17+00:00","author":{"@id":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/#\/schema\/person\/9f86bf27c1eaed5dda9e706bc18ab569"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/?p=2306#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.kilkaminut.pl\/?p=2306"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/?p=2306#primaryimage","url":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/5673232487a.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/5673232487a.jpg","width":1005,"height":350},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/?p=2306#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"List czwarty i pi\u0105ty"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/#website","url":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/","name":"","description":"Pozw&oacute;l, \u017ce zajm\u0119 Ci tylko kilka minut...","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/#\/schema\/person\/9f86bf27c1eaed5dda9e706bc18ab569","name":"Andrzej z DG","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/099d17255b8dd9304833c16531357a059b5f8a421f9d80d7965793e0c5474196?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/099d17255b8dd9304833c16531357a059b5f8a421f9d80d7965793e0c5474196?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/099d17255b8dd9304833c16531357a059b5f8a421f9d80d7965793e0c5474196?s=96&d=mm&r=g","caption":"Andrzej z DG"},"sameAs":["https:\/\/www.kilkaminut.pl"],"url":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/?author=1"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2306","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2306"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2306\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2309,"href":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2306\/revisions\/2309"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1886"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2306"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2306"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2306"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}