Pierwotnie by\u0142a to grupa chrze\u015bcija\u0144ska, za\u0142o\u017cona w roku 1646 przez George\u2019a Foxa (1621\u20131691) jako skrajny od\u0142am angielskiego purytanizmu, w kr\u00f3tkim czasie rozszerzy\u0142a si\u0119 na ca\u0142\u0105 Angli\u0119. Waleczni Sze\u015b\u0107dziesi\u0119ciu to grupa pierwszych aktywist\u00f3w i w\u0119drownych kaznodziej\u00f3w w Towarzystwie Religijnym Przyjaci\u00f3\u0142 (kwakr\u00f3w). Pochodz\u0105cy g\u0142\u00f3wnie z p\u00f3\u0142nocnej Anglii, szerzyli idee Przyjaci\u00f3\u0142 w drugiej po\u0142owie XVII wieku. Nazywano ich r\u00f3wnie\u017c Pierwszymi Wydawcami Prawdy. W rzeczywisto\u015bci by\u0142o ich ponad 60.<\/p>\n\n\n\n
<\/p>\n\n\n\n
W Drayton-in-the Clay w Leicestershire, pewni pobo\u017cni ludzie, Christopher Fox i jego \u017cona Mary, mieli syna (ur. 1624) o imieniu George , kt\u00f3ry jako dziecko \u201emia\u0142 powag\u0119 i spok\u00f3j umys\u0142u i ducha, niespotykany u dzieci\u201d tak, \u017ce, jak m\u00f3wi, \u201ekiedy widzia\u0142em starc\u00f3w, kt\u00f3rzy zachowuj\u0105 si\u0119 lekko i rozpustnie w stosunku do siebie, poczu\u0142em niech\u0119\u0107 do tego w moim sercu i powiedzia\u0142em w sobie: \u00bbJe\u015bli kiedykolwiek stan\u0119 si\u0119 m\u0119\u017cczyzn\u0105, nie b\u0119d\u0119 tak post\u0119powa\u0142\u00ab\u201d. Kiedy mia\u0142 zaledwie jedena\u015bcie lat, zrozumia\u0142, \u017ce jego s\u0142\u00f3w powinno by\u0107 niewiele i \u017ce jego \u201etak\u201d i \u201enie\u201d powinny by\u0107 wystarczaj\u0105cym zapewnieniem; tak\u017ce to, \u017ce nie powinien je\u015b\u0107 i pi\u0107 swawolnie, ale dla zdrowia, \u201ekorzystaj\u0105c ze stworze\u0144 w ich s\u0142u\u017cbie, jako s\u0142ug na swoich miejscach, ku chwale Tego, kt\u00f3ry je stworzy\u0142\u201d.<\/p>\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/3545454a.jpg\")
<\/figure>\n<\/div>\n\n\nPo pewnym czasie podczas pracy, w wieku dziewi\u0119tnastu lat, poczu\u0142 nakaz od Boga, by opu\u015bci\u0107 dom i przez nast\u0119pne cztery lata podr\u00f3\u017cowa\u0142, sporadycznie wracaj\u0105c do domu. W tym czasie znalaz\u0142 si\u0119 w wielkim duchowym konflikcie i nieszcz\u0119\u015bciu, modli\u0142 si\u0119, po\u015bci\u0142 i sp\u0119dza\u0142 du\u017co czasu na d\u0142ugich samotnych spacerach. Rozmawia\u0142 r\u00f3wnie\u017c z wieloma, ale by\u0142 zaniepokojony, poniewa\u017c odkry\u0142, \u017ce profesorowie religii nie posiadaj\u0105 tego, co wyznaj\u0105. W czasie \u015bwi\u0105t, takich jak Bo\u017ce Narodzenie, zamiast uczestniczy\u0107 w uroczysto\u015bciach, chodzi\u0142 od domu do domu odwiedzaj\u0105c biedne wdowy i daj\u0105c im pieni\u0105dze, kt\u00f3rych mia\u0142 wystarczaj\u0105co dla siebie i na pomoc dla innych. Na swoich spacerach do\u015bwiadcza\u0142 tego, co nazywa\u0142 \u201eotwarciami\u201d od Pana.
Pewnego dnia, zbli\u017caj\u0105c si\u0119 do Coventry, my\u015bla\u0142 o tym jak m\u00f3wi si\u0119, \u017ce wszyscy chrze\u015bcijanie s\u0105 wierz\u0105cymi, czy to protestanci, czy papi\u015bci. \u201eAle\u201d, zastanawia\u0142 si\u0119, \u201ewierz\u0105cy to ten, kt\u00f3ry narodzi\u0142 si\u0119 na nowo, przeszed\u0142 ze \u015bmierci do \u017cycia, w przeciwnym razie nie jest wierz\u0105cym\u201d; widzia\u0142 wi\u0119c, \u017ce wielu, kt\u00f3rzy nazywaj\u0105 siebie chrze\u015bcijanami lub wierz\u0105cymi, wcale nimi nie s\u0105. Innym razem, pewnego pierwszego dnia rano, przechodz\u0105c przez pole, Pan otworzy\u0142 przed nim \u201e\u017ce bycie wychowanym w Oksfordzie lub Cambridge nie wystarczy, aby dopasowa\u0107 i zakwalifikowa\u0107 cz\u0142owieka na s\u0142ug\u0119 Chrystusa\u201d. Pismo \u015awi\u0119te zrobi\u0142o na nim wra\u017cenie: \u201e Ale to namaszczenie, kt\u00f3re otrzymali\u015bcie od niego, pozostaje w was i nie potrzebujecie, aby was kto\u015b uczy\u0142\u201d (1 J 2,27) i wykorzysta\u0142 to, by usprawiedliwi\u0107 fakt, \u017ce nie chodzi do ko\u015bcio\u0142a, ale raczej zabiera swoj\u0105 Bibli\u0119 do sad\u00f3w i na pola. I zn\u00f3w zosta\u0142o mu otwarte: \u201eB\u00f3g, kt\u00f3ry stworzy\u0142 \u015bwiat, nie mieszka w \u015bwi\u0105tyniach zbudowanych r\u0119k\u0105\u201d27. To go zdziwi\u0142o, bo zwyk\u0142o si\u0119 m\u00f3wi\u0107 o ko\u015bcio\u0142ach jako o \u201e\u015bwi\u0105tyniach Bo\u017cych\u201d, \u201emiejscach boja\u017ani\u201d, \u201eziemi \u015bwi\u0119tej\u201d, ale teraz zobaczy\u0142, \u017ce to Bo\u017cy ludzie s\u0105 Jego \u015bwi\u0105tyni\u0105 i \u017ce to w nich mieszka.<\/p>\n\n\n\n
Pod koniec tego okresu, ostatecznie opuszczaj\u0105c dom i krewnych, prowadzi\u0142 w\u0119drowne \u017cycie, wynajmuj\u0105c pok\u00f3j w jakim\u015b mie\u015bcie, przebywaj\u0105c tam kilka tygodni, a potem id\u0105c dalej. Zrezygnowa\u0142 z szukania pomocy u duchownych i zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 do dysydent\u00f3w, ale \u017caden z nich nie m\u00f3g\u0142 go przekona\u0107. Nast\u0119pnie m\u00f3wi: \u201eKiedy wszystkie moje nadzieje pok\u0142adane w nich i we wszystkich ludziach znikn\u0119\u0142y, tak \u017ce nie mia\u0142em nic, co mog\u0142oby mi zewn\u0119trznie pom\u00f3c, ani nie wiedzia\u0142em ju\u017c, co robi\u0107; wtedy, och! wtedy us\u0142ysza\u0142em g\u0142os, kt\u00f3ry powiedzia\u0142: \u00bbjest jeden, sam Chrystus Jezus, kt\u00f3ry mo\u017ce do ciebie przem\u00f3wi\u0107\u00ab, a kiedy to us\u0142ysza\u0142em, moje serce podskoczy\u0142o z rado\u015bci\u201d. Potem ogarn\u0105\u0142 go pok\u00f3j, odnalaz\u0142 rado\u015b\u0107 ze spo\u0142eczno\u015bci z Chrystusem, zobaczy\u0142, \u017ce ma wszystko w Tym, kt\u00f3ry wszystko uczyni\u0142 i w kt\u00f3rego uwierzy\u0142. Nie wiedzia\u0142, jak m\u00f3g\u0142 wystarczaj\u0105co chwali\u0107 Boga za Jego mi\u0142osierdzie.<\/p>\n\n\n\n
By\u0142 \u015bwiadomy nakazu Pana, aby i\u015b\u0107 w \u015bwiat, aby odwr\u00f3ci\u0107 ludzi od ciemno\u015bci do \u015bwiat\u0142a, i m\u00f3wi: \u201eZobaczy\u0142em, \u017ce Chrystus umar\u0142 za wszystkich ludzi i by\u0142 przeb\u0142aganiem dla wszystkich, i o\u015bwieci\u0142 wszystkich m\u0119\u017cczyzn i kobiety Swoim boskim i zbawczym \u017cyciem, i \u017ce nikt nie mo\u017ce by\u0107 prawdziwym wierz\u0105cym, je\u015bli w to nie wierzy\u2026\u201d i dodaje: \u201eTych rzeczy nie zobaczy\u0142em ani z pomoc\u0105 cz\u0142owieka, ani litery, chocia\u017c s\u0105 zapisane liter\u0105, ale ujrza\u0142em je w \u015bwietle Pana Jezusa Chrystusa, w Jego bezpo\u015brednim Duchu i mocy, jak \u015bwi\u0119ci m\u0119\u017cowie Bo\u017cy, przez kt\u00f3rych Pismo \u015awi\u0119te zosta\u0142o napisane. Jednak nie lekcewa\u017cy\u0142em Pisma \u015awi\u0119tego, gdy\u017c by\u0142em w tym Duchu, w kt\u00f3rym zosta\u0142o dane: a cokolwiek Pan przede mn\u0105 otworzy\u0142, p\u00f3\u017aniej znalaz\u0142em z Pismem w zgodzie\u201d. Wielu zacz\u0119\u0142o si\u0119 gromadzi\u0107, aby go s\u0142ucha\u0107, a niekt\u00f3rzy zostali przekonani, spotkania \u201ePrzyjaci\u00f3\u0142\u201d zacz\u0119\u0142y odbywa\u0107 si\u0119 w kolejnych miejscach.<\/p>\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/75476787a.jpg\")
<\/figure>\n<\/div>\n\n\nOdmowa noszenia broni lub udzia\u0142u w wojnie by\u0142y zasad\u0105 Foxa; od\u0142o\u017cy\u0142 na bok wszelkie u\u017cycie si\u0142y i naucza\u0142, \u017ce wszystko nale\u017cy znosi\u0107 i wszystko przebacza\u0107, \u017ce nie nale\u017cy sk\u0142ada\u0107 \u017cadnej przysi\u0119gi i \u017ce nale\u017cy odmawia\u0107 p\u0142acenia jakiejkolwiek dziesi\u0119ciny. Spos\u00f3b wype\u0142niania tych zasad i tej misji by\u0142 ca\u0142kowicie nieustraszony i lekcewa\u017c\u0105cy wobec wszelkich konsekwencji. Przyk\u0142ad tego jest podany w jego dzienniku \u2013 \u201eposzed\u0142em\u201d, pisze, \u201edo nast\u0119pnej kaplicy z wie\u017c\u0105 oko\u0142o trzech mil dalej, gdzie g\u0142osi\u0142 wielki arcykap\u0142an, zwany doktorem…. Wszed\u0142em do kaplicy z wie\u017c\u0105 i poczeka\u0142em, a\u017c kap\u0142an sko\u0144czy. S\u0142owa, kt\u00f3re wybra\u0142, by\u0142y nast\u0119puj\u0105ce: \u00bbO wszyscy spragnieni, przyjd\u017acie do w\u00f3d, i wy, kt\u00f3rzy nie macie pieni\u0119dzy, przyjd\u017acie, kupujcie i jedzcie; tak, przyjd\u017acie, kupujcie bez pieni\u0119dzy i bez zap\u0142aty wino i mleko.\u00ab Wtedy zosta\u0142em poruszony przez Pana Boga, aby mu powiedzie\u0107: \u00bbZejd\u017a, zwodzicielu, ka\u017cesz ludziom przychodzi\u0107 i bra\u0107 darmo wod\u0119 \u017cycia, a mimo to bierzesz od nich trzysta funt\u00f3w rocznie za g\u0142oszenie dla nich z Pisma. Czy nie rumienisz si\u0119 ze wstydu? Czy tak czynili prorok Izajasz i Chrystus, kt\u00f3rzy wypowiedzieli te s\u0142owa i dawali darmo? Czy Chrystus nie powiedzia\u0142 swoim s\u0142ugom, kt\u00f3rych pos\u0142a\u0142, aby g\u0142osili: \u00bbDarmo otrzymali\u015bcie, darmo dawajcie?29\u00ab Kap\u0142an, jak w os\u0142upieniu, uciek\u0142 w po\u015bpiechu. Po tym, jak opu\u015bci\u0142 swoje zgromadzenie, mia\u0142em tyle czasu, ile mog\u0142em zapragn\u0105\u0107, aby porozmawia\u0107 z lud\u017ami; i skierowa\u0142em ich z ciemno\u015bci do \u015bwiat\u0142a i do \u0142aski Bo\u017cej, kt\u00f3ra ich pouczy i przyniesie im zbawienie; do Ducha Bo\u017cego w ich wn\u0119trzno\u015bciach, kt\u00f3re b\u0119dzie dla nich darmowym nauczycielem\u201d. Zawi\u0105za\u0142 si\u0119 konflikt, kt\u00f3ry rozprzestrzeni\u0142 si\u0119 na ca\u0142y kraj i daleko poza granice.<\/p>\n\n\n\n
Metody Przyjaci\u00f3\u0142 zniweczy\u0142y wszystkie intencje rz\u0105du dotycz\u0105ce tolerancji, a lokalne podniecenie i gniew przejawia\u0142y si\u0119 w skrajnej przemocy. Przyjaciele, teraz szyderczo zwani kwakrami, byli bici, karani grzywnami, zamykani w odra\u017caj\u0105cych i obrzydliwych wi\u0119zieniach i poddawani wszelkim mo\u017cliwym upokorzeniom. Sam Fox by\u0142 wielokrotnie wi\u0119ziony, bity i maltretowany, a w miar\u0119 jak liczba Przyjaci\u00f3\u0142 ros\u0142a, w wi\u0119zieniu rzadko przebywa\u0142o ich jednorazowo mniej ni\u017c tysi\u0105c. <\/strong>A jednak nigdy si\u0119 nie l\u0119kali, nie starali si\u0119 unikn\u0105\u0107 prze\u015bladowa\u0144, wydawa\u0142o si\u0119 raczej, \u017ce wr\u0119cz zabiegali o nie, i mimo wszystko Towarzystwo rozrasta\u0142o si\u0119, jego spotkania rozprzestrzenia\u0142y si\u0119 po ca\u0142ym kraju i wychodzili z niego kaznodzieje, zar\u00f3wno m\u0119\u017cczy\u017ani, jak i kobiety, kt\u00f3rych \u017cadne niebezpiecze\u0144stwa nie mog\u0142y powstrzyma\u0107; wkr\u00f3tce wyruszyli tak\u017ce za granic\u0119, na zach\u00f3d do Indii Zachodnich i osiedli Nowej Anglii, a na wsch\u00f3d do Holandii i Niemczech.<\/p>\n\n\n\n Za panowania Jakuba II okoliczno\u015bci przynios\u0142y wolno\u015b\u0107 mi\u0119dzy innymi Przyjacio\u0142om, a Towarzystwo uzyska\u0142o swobod\u0119 rozwijania tych prac na rzecz \u0142agodzenia cierpienia i usuwania niesprawiedliwo\u015bci, kt\u00f3re zawsze tak bardzo je wyr\u00f3\u017cnia\u0142y.<\/p>\n\n\n\n Si\u0142a \u015bwiadectwa Towarzystwa tkwi\u0142a w o\u017cywieniu zapomnianej prawdy o rzeczywistym zamieszkiwaniu Ducha \u015awi\u0119tego. Nie ustanawia\u0142o Ko\u015bcio\u0142\u00f3w w nowotestamentowym znaczeniu tego s\u0142owa, poniewa\u017c cz\u0142onkostwo w bractwie nie by\u0142o oparte na nawr\u00f3ceniu lub nowym narodzeniu, a zewn\u0119trzne obrz\u0119dy chrztu i wieczerzy Pa\u0144skiej nie by\u0142y zachowywane. Spotkania jednak\u017ce stanowi\u0142y okazj\u0119, kiedy Duch mia\u0142 swobod\u0119 pos\u0142ugiwania wed\u0142ug swego wybrania, nieskr\u0119powany \u017cadnymi ludzkimi przepisami.<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n