![\"\"](\"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/Gene_edwards_pic_2007.jpg\")
<\/figure>\n<\/div>\n\n\nChrze\u015bcija\u0144scy przyw\u00f3dcy z ca\u0142ego \u015bwiata zebrali si\u0119 w Budapeszcie. Cel? Zaplanowanie ewangelizacji Europy Wschodniej.<\/p>\n\n\n\n
Zosta\u0142em zaproszony. Przez tydzie\u0144 s\u0142ucha\u0142em. To, co us\u0142ysza\u0142em, by\u0142o tym samym, co s\u0142ysza\u0142em czterdzie\u015bci lat temu jako student seminarium. Nic nowego. Nic si\u0119 nie zmieni\u0142o. Ani jedno s\u0142owo.<\/p>\n\n\n\n
Najbardziej zapami\u0119ta\u0142em dwie rzeczy. Jedn\u0105 z nich by\u0142a rozmowa z rumu\u0144skim ewangelist\u0105. Oto, co mi powiedzia\u0142. Spr\u00f3bujcie znale\u017a\u0107 b\u0142\u0105d w jego s\u0142owach.<\/p>\n\n\n\n
\u201eZdob\u0119dziemy tysi\u0105ce ludzi w kampaniach obejmuj\u0105cych ca\u0142e miasta. Nast\u0119pnie zbudujemy szko\u0142y biblijne i wyszkolimy m\u0142odych m\u0119\u017cczyzn, jak zosta\u0107 pastorami. Potem zbudujemy ko\u015bcio\u0142y. Nast\u0119pnie umie\u015bcimy naszych nawr\u00f3conych w tych ko\u015bcio\u0142ach, a ci m\u0142odzi m\u0119\u017cczy\u017ani b\u0119d\u0105 nimi kierowa\u0107\u201d.<\/p>\n\n\n\n
Zak\u0142adam, \u017ce dostrzegasz w tym b\u0142\u0105d. Ale czy kiedykolwiek zastanawia\u0142e\u015b si\u0119, ile miliard\u00f3w dolar\u00f3w potrzeba, aby zbudowa\u0107 ko\u015bcio\u0142y w Europie Wschodniej? Jest lepszy spos\u00f3b. Spotykajcie si\u0119 w domach. I nigdy nie przestawajcie si\u0119 spotyka\u0107 w domach.<\/p>\n\n\n\n
Ko\u015bcio\u0142y nie s\u0105 potrzebne! Przez pierwsze 300 lat chrze\u015bcija\u0144stwo funkcjonowa\u0142o bez ko\u015bcio\u0142\u00f3w. My te\u017c mo\u017cemy! Tamci wierz\u0105cy radzili sobie lepiej bez ko\u015bcio\u0142\u00f3w ni\u017c my z ko\u015bcio\u0142ami.<\/p>\n\n\n\n
Innym moim najbardziej \u017cywym wspomnieniem by\u0142a rozmowa, kt\u00f3r\u0105 przeprowadzi\u0142em z lokalnym w\u0119gierskim pastorem. Podobnie jak ja, by\u0142 baptyst\u0105. Spotkanie by\u0142o energiczne i o\u017cywione. Obaj ubolewali\u015bmy nad amerykanizacj\u0105 w\u0119gierskiego chrze\u015bcija\u0144stwa. Oto moje ostatnie s\u0142owa skierowane do niego.<\/p>\n\n\n\n
Wkr\u00f3tce W\u0119gry stan\u0105 si\u0119 najbardziej zaawansowanym i nowoczesnym krajem Europy Wschodniej. Wkr\u00f3tce W\u0119gry do\u0142\u0105cz\u0105 do Europy Zachodniej. Za dziesi\u0119\u0107 lat W\u0119grzy b\u0119d\u0105 prosperowa\u0107. Wkr\u00f3tce potem stan\u0105 si\u0119 jednym z najbardziej pracowitych i materialistycznych spo\u0142ecze\u0144stw na \u015bwiecie, rywalizuj\u0105cym z Niemcami i Japoni\u0105 pod wzgl\u0119dem ci\u0119\u017ckiej pracy i konsumpcjonizmu. Tak w\u0142a\u015bnie jest z W\u0119grami. W\u0119gry s\u0105 r\u00f3wnie\u017c siedzib\u0105 reformacji w Europie Wschodniej. W\u0119gierscy przyw\u00f3dcy s\u0105 dumni ze swojego dziedzictwa reformacyjnego… Tak bardzo, \u017ce jeste\u015bcie przywi\u0105zani \u2013 sercem i dusz\u0105 \u2013 do nabo\u017ce\u0144stw, kt\u00f3re powsta\u0142y prawie 500 lat temu. Nie zmienicie si\u0119.<\/strong><\/p>\n\n\n\n C\u00f3\u017c, za dziesi\u0119\u0107 lat wasza forma ko\u015bcio\u0142a b\u0119dzie nieistotna dla \u015bwieckich, materialistycznych W\u0119gr\u00f3w. W\u0119grzy nie b\u0119d\u0105 przychodzi\u0107 do waszych budynk\u00f3w, poniewa\u017c jeste\u015bcie 500 lat w tyle za ich potrzebami.<\/p>\n\n\n\n W\u0119gry nadal b\u0119d\u0105 potrzebowa\u0142y Chrystusa, ale wasze podej\u015bcie b\u0119dzie ca\u0142kowicie przestarza\u0142e, a ludzie b\u0119d\u0105 was ignorowa\u0107.<\/p>\n\n\n\n Macie dwie mo\u017cliwo\u015bci: albo dostosowa\u0107 si\u0119 do ameryka\u0144skiego podej\u015bcia, co jest nieco lepszym rozwi\u0105zaniem. Nowo\u015b\u0107 b\u0119dzie atrakcyjna dla W\u0119gr\u00f3w. Ale b\u0119dzie to r\u00f3wnie\u017c wstyd dla W\u0119gr\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Macie jeszcze jedn\u0105 opcj\u0119. Wymy\u015blcie co\u015b lepszego. Drodzy chrze\u015bcijanie z W\u0119gier; wymy\u015blcie co\u015b lepszego.<\/p>\n\n\n\n Rumunia, Czechy, S\u0142owacja, Polska, Albania i WNP Wsp\u00f3lnota Niepodleg\u0142ych Pa\u0144stw<\/p>\n\n\n\n Istnieje lepszy spos\u00f3b ni\u017c wasze dotychczasowe tradycje i lepszy spos\u00f3b ni\u017c amerykanizacja spowodowana obecnym natarciem ameryka\u0144skich chrze\u015bcijan w waszym kraju.<\/p>\n\n\n\n Ale to wymaga odwagi.\u00a0 Pytanie brzmi: kt\u00f3r\u0105 drog\u0119 wybierzecie? Proponuj\u0119 spr\u00f3bowa\u0107 czego\u015b tak radykalnego, \u017ce tylko najodwa\u017cniejsi p\u00f3jd\u0105 za wami!\u00a0 Ci, kt\u00f3rzy maj\u0105 nieczyste serca, nie musz\u0105 czyta\u0107 dalej.<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n To, co dzieje si\u0119 obecnie w Europie Wschodniej, zwraca uwag\u0119 na ameryka\u0144sk\u0105 wersj\u0119 chrze\u015bcija\u0144stwa.<\/p>\n\n\n\n To smutne, \u017ce nasze ameryka\u0144sko-chrze\u015bcija\u0144skie wej\u015bcie do Europy Wschodniej, tu\u017c po upadku \u017celaznej kurtyny, ujawnia nago\u015b\u0107 naszego ameryka\u0144skiego, ewangelicznego sposobu my\u015blenia. Obserwuj\u0105c ameryka\u0144skich chrze\u015bcijan pracuj\u0105cych w Europie Wschodniej, mo\u017cna si\u0119 wiele o nich dowiedzie\u0107.<\/p>\n\n\n\n Jako Amerykanin jestem przera\u017cony p\u0142ytko\u015bci\u0105 mojego narodu i naszym brakiem szacunku dla was i waszej kultury. Ale przede wszystkim nie mog\u0119 zrozumie\u0107, jak mo\u017cemy robi\u0107 to, co robimy. Czy nikt z nas w Ameryce nie studiowa\u0142 misjologii? Czy nikt nie pami\u0119ta ksi\u0105\u017cek Rolanda Allena, w kt\u00f3rych tak usilnie apelowa\u0142 o reform\u0119 ameryka\u0144skich i brytyjskich misjonarzy?* Historia i ksi\u0105\u017cki Rolanda Allena pokazuj\u0105, \u017ce nawet gdy stajemy twarz\u0105 w twarz z naszymi b\u0142\u0119dami, my, Amerykanie, nie przestajemy. Nie zwolnimy naszego u\u015bcisku kontroli nad wami. Zamierzamy was zamerykanizowa\u0107. Chocia\u017c to my ponosimy win\u0119 za tyrani\u0119, kt\u00f3r\u0105 wam narzucamy, chocia\u017c to my ponosimy win\u0119 za brak szacunku, a nawet gwa\u0142t na waszej kulturze, nie znosi to waszej odpowiedzialno\u015bci. To do was nale\u017cy znalezienie lepszego rozwi\u0105zania ni\u017c rozwi\u0105zanie ameryka\u0144skie.<\/p>\n\n\n\n My, Amerykanie, nie zatrzymali\u015bmy si\u0119, aby zastanowi\u0107 si\u0119 nad b\u0142\u0119dami przesz\u0142o\u015bci. A b\u0142\u0119dy te by\u0142y straszne. Nikt z nas nie wypowiedzia\u0142 ani jednego s\u0142owa o \u201erodzimym wyrazie chrze\u015bcija\u0144stwa\u201d w Europie Wschodniej. Nikt nie powiedzia\u0142: \u201eTym razem zastosujmy metody \u015bw. Paw\u0142a!\u201d, \u201eNie pope\u0142niajmy ju\u017c naszych dawnych b\u0142\u0119d\u00f3w!\u201d, \u201eNie r\u00f3bmy tego, co zrobili\u015bmy w Afryce, Chinach, Indiach i Ameryce Po\u0142udniowej\u201d.<\/p>\n\n\n\n Nasza ameryka\u0144ska p\u0142ytko\u015b\u0107 szerzy si\u0119 w Europie Wschodniej. Co gorsza, my, Amerykanie, kt\u00f3rzy mamy tak chory Ko\u015bci\u00f3\u0142 i tak martwe spotkania ko\u015bcielne, jak mo\u017cemy wam wciska\u0107 ten produkt?!<\/p>\n\n\n\n Robimy to wszystko, nie podejmuj\u0105c najmniejszego wysi\u0142ku, by wprowadzi\u0107 innowacje lub ulepszy\u0107 cokolwiek, co robili\u015bmy wcze\u015bniej. Dlaczego? Bo tacy w\u0142a\u015bnie jeste\u015bmy. Kilka tygodni temu uczestniczy\u0142em w spotkaniu lider\u00f3w organizacji i wyzna\u0144 z Zachodu, kt\u00f3re obecnie dzia\u0142aj\u0105 w Europie Wschodniej. Podczas otwartych dyskusji pr\u00f3bowa\u0142em poruszy\u0107 temat naszego bezdusznego, niszczycielskiego ameryka\u0144skiego podej\u015bcia. \u201eWielka ameryka\u0144ska inwazja chrze\u015bcija\u0144ska\u201d. Zwr\u00f3ci\u0142em uwag\u0119 na nasze ca\u0142kowicie nieetyczne post\u0119powanie, jawne k\u0142amstwa dotycz\u0105ce wynik\u00f3w ewangelizacji. Na nasze zniekszta\u0142cone raporty wysy\u0142ane do kraju, opisuj\u0105ce sytuacj\u0119 w Europie Wschodniej. Na ra\u017c\u0105c\u0105 niemoralno\u015b\u0107 zbierania funduszy za pomoc\u0105 tych przesadzonych, nieprawdziwych historii. Odnios\u0142em si\u0119 r\u00f3wnie\u017c do atak\u00f3w, jakie my, Amerykanie, kierujemy przeciwko rodzimym duchownym chrze\u015bcija\u0144skim, kt\u00f3rzy dzielnie pr\u00f3buj\u0105 przeciwstawi\u0107 si\u0119 tej ameryka\u0144skiej fali.<\/p>\n\n\n\n Szkliste oczy tych, kt\u00f3rzy patrzyli na mnie, m\u00f3wi\u0142y mi, \u017ce nie trafi\u0142em w sedno.<\/p>\n\n\n\n Pewnego razu opowiedzia\u0142em histori\u0119 obecno\u015bci Amerykan\u00f3w w Nepalu. Opisa\u0142em skandaliczne dzia\u0142ania ameryka\u0144skich chrze\u015bcijan w Nepalu, kt\u00f3rzy zniszczyli tam wspania\u0142e lokalne ko\u015bcio\u0142y.<\/p>\n\n\n\n Oczywi\u015bcie wywo\u0142a\u0142o to reakcj\u0119. Wszyscy obecni m\u0119\u017cczy\u017ani zaprzeczyli, jakoby pope\u0142niono takie b\u0142\u0119dy w Europie Wschodniej. Jeden z braci odpowiedzia\u0142 mi: \u201eGene, po co nam ta ilustracja przedstawiaj\u0105ca najgorszy przypadek?\u201d.<\/p>\n\n\n\n W tym momencie wkroczy\u0142a kawaleria.<\/p>\n\n\n\n Natychmiast g\u0142os zabra\u0142 Rumun. \u201eTo, co powiedzia\u0142 Gene, nie jest najgorszym scenariuszem… to typowe… typowe dla tego, co robicie w ca\u0142ej Europie Wschodniej\u201d.<\/p>\n\n\n\n Przez nast\u0119pne pi\u0119tna\u015bcie minut ten brat zbeszta\u0142 Amerykan\u00f3w tak, jak rzadko kiedy zbesztano kogokolwiek. Opowiedzia\u0142 nam przera\u017caj\u0105ce historie o tym, co ameryka\u0144scy chrze\u015bcijanie robili w Europie Wschodniej. Kiedy sko\u0144czy\u0142, zapad\u0142a ca\u0142kowita cisza.<\/p>\n\n\n\n Konferencja toczy\u0142a si\u0119 dalej. Nic si\u0119 nie zmieni\u0142o<\/p>\n\n\n\n Drodzy mieszka\u0144cy Europy Wschodniej… wasza wiara wci\u0105\u017c ulega amerykanizacji. Nasze ameryka\u0144skie dolary w po\u0142\u0105czeniu z ogromn\u0105 liczb\u0105 naszych obywateli nap\u0142ywaj\u0105cych do waszych kraj\u00f3w, a tak\u017ce wi\u0119ksze ilo\u015bci pieni\u0119dzy… spowoduj\u0105 amerykanizacj\u0119 ko\u015bcio\u0142a w Europie Wschodniej, w waszym kraju i w waszym mie\u015bcie. Jest to nieuniknione. Je\u015bli nie sk\u0142ania was to do refleksji, przeczytajcie nast\u0119pny rozdzia\u0142. Jest to opowie\u015b\u0107 o tym, co my, Amerykanie, zrobili\u015bmy w Nepalu. <\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Kryzysy wczesnych do\u015bwiadcze\u0144 Rolanda Allena doprowadzi\u0142y go do radykalnej rewizji w\u0142asnego powo\u0142ania oraz teologii i metod misyjnych Ko\u015bcio\u0142\u00f3w zachodnich. By\u0142 jednym z pierwszych zwolennik\u00f3w planu Neviusa, zak\u0142adaj\u0105cego tworzenie ko\u015bcio\u0142\u00f3w, kt\u00f3re od samego pocz\u0105tku mia\u0142y by\u0107 samowystarczalne, samorozprzestrzeniaj\u0105ce si\u0119 i samorz\u0105dne. Chcia\u0142, aby formy Ko\u015bcio\u0142a by\u0142y dostosowane do lokalnych warunk\u00f3w kulturowych, a nie jedynie imitowa\u0142y zachodnie chrze\u015bcija\u0144stwo. Aby to osi\u0105gn\u0105\u0107, misjonarze musieliby przekaza\u0107 odpowiedzialno\u015b\u0107 lokalnym liderom spo\u0142eczno\u015bci, kt\u00f3rzy nie byliby zawodowymi duchownymi ani pod wzgl\u0119dem wykszta\u0142cenia, ani wynagrodzenia. Allen krytykowa\u0142 misjonarzy za ich paternalistyczn\u0105 i opieku\u0144cz\u0105 postaw\u0119 oraz brak zaufania Duchowi \u015awi\u0119temu, kt\u00f3ry prowadzi\u0142by nowy Ko\u015bci\u00f3\u0142 w jego rozwoju.<\/p>\n\n\n\n W 1912 roku opublikowa\u0142 swoj\u0105 najs\u0142ynniejsz\u0105 i najbardziej ponadczasow\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 pt. \u201eMissionary Methods St. Paul\u2019s or Ours?\u201d. Po I wojnie \u015bwiatowej rozpocz\u0105\u0142 d\u0142ugotrwa\u0142\u0105 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z Survey Application Trust i World Dominion Press, niezale\u017cn\u0105 grup\u0105 badawcz\u0105 zajmuj\u0105c\u0105 si\u0119 misjami, za\u0142o\u017con\u0105 przez \u015bwieckiego kongregacjonalist\u0119 Sidneya J. W. Clarka. Dzi\u0119ki wsparciu fundacji opublikowa\u0142 inne ksi\u0105\u017cki i broszury, w kt\u00f3rych rozwin\u0105\u0142 swoj\u0105 now\u0105 koncepcj\u0119 misji chrze\u015bcija\u0144skiej, zw\u0142aszcza \u201ePi\u0119\u0107dziesi\u0105tnica i \u015bwiat\u201d (1917), \u201eSpontaniczna ekspansja Ko\u015bcio\u0142a i przyczyny, kt\u00f3re j\u0105 hamuj\u0105\u201d (1927) oraz \u201eArgument za dobrowolnym duchowie\u0144stwem\u201d (1930).<\/p>\n\n\n\n Idee Allena wywar\u0142y niewielki wp\u0142yw na ko\u015bcio\u0142y i stowarzyszenia misyjne jego czas\u00f3w, ale zgodnie z jego przewidywaniami, jego dzie\u0142o zosta\u0142o ponownie odkryte (w latach 60. XX wieku) i wywar\u0142o rosn\u0105cy wp\u0142yw na misjologi\u0119 i eklezjologi\u0119 w wielu miejscach, zw\u0142aszcza w Chinach.<\/p>\n\n\n\n Ohn Livingston Nevius (1829\u20131893) by\u0142 ameryka\u0144skim misjonarzem prezbiteria\u0144skim w Chinach w XIX wieku.<\/p>\n\n\n\n Nevius przez lata sprzeciwia\u0142 si\u0119 wykorzystywaniu zagranicznych funduszy przez tradycyjnych misjonarzy do p\u0142acenia lokalnym chi\u0144skim pracownikom za g\u0142oszenie Ewangelii i pastorowanie ko\u015bcio\u0142om. \u201eNevius zaproponowa\u0142 alternatywne metody zakorzenione w Pi\u015bmie \u015awi\u0119tym, kt\u00f3re okaza\u0142y si\u0119 skuteczne na jego polu misyjnym w Szantungu. Opracowa\u0142 to, co nazywa si\u0119 \u201eplanem Neviusa\u201d. Nevius sprzeciwia\u0142 si\u0119 \u201estarej metodzie\u201d, kt\u00f3ra \u201ed\u0105\u017cy do wspierania i stymulowania rozwoju rodzimych ko\u015bcio\u0142\u00f3w za pomoc\u0105 funduszy zagranicznych. Stara metoda polega na korzystaniu z \u201ep\u0142atnych kolporter\u00f3w, agent\u00f3w biblijnych, ewangelist\u00f3w lub kierownik\u00f3w plac\u00f3wek\u201d. Nevius zaproponowa\u0142 \u201enow\u0105 metod\u0119\u201d, kt\u00f3ra \u201eopiera si\u0119 na za\u0142o\u017ceniu, \u017ce osoby zatrudnione na tych r\u00f3\u017cnych stanowiskach b\u0119d\u0105 ostatecznie bardziej u\u017cyteczne, je\u015bli pozostan\u0105 w swoich pierwotnych domach i miejscach pracy\u201d. Wsp\u00f3lnym celem obu system\u00f3w by\u0142o \u201eostateczne utworzenie niezale\u017cnych, samowystarczalnych i ekspansyjmych rodzimych ko\u015bcio\u0142\u00f3w. Punktem spornym by\u0142o wykorzystanie funduszy zagranicznych w osi\u0105gni\u0119ciu tego wsp\u00f3lnego celu\u201d. Nevius w rzeczywisto\u015bci naucza\u0142 teologii trzech samowystarczalno\u015bci \u2013 \u017ce lokalny ko\u015bci\u00f3\u0142 powinien by\u0107 wolny od zale\u017cno\u015bci od finans\u00f3w i przyw\u00f3dztwa misjonarzy i autentycznie dzia\u0142a\u0107 w oparciu o zasad\u0119 trzech samowystarczalno\u015bci: samorz\u0105dny, samowystarczalny i samowystarczalny. Uwa\u017ca\u0142, podobnie jak p\u00f3\u017aniej Roland Allen, \u017ce stara metoda prowadzi\u0142a do ci\u0105g\u0142ej kontroli ze strony misjonarzy, a nie lokalnych, rdzennych przyw\u00f3dc\u00f3w. Nevius wiedzia\u0142, \u017ce aby ewangelia mog\u0142a si\u0119 rozwija\u0107, \u201erozw\u00f3j Ko\u015bcio\u0142a musi zale\u017ce\u0107 g\u0142\u00f3wnie od pobo\u017cnego \u017cycia i wolontariatu jego lokalnych cz\u0142onk\u00f3w\u201d. Te dwa elementy \u2013 pobo\u017cne \u017cycie i wolontariat \u2013 s\u0105 kluczowe dla zrozumienia planu Neviusa.<\/p>\n\n\n\nRozdzia\u0142 trzeci<\/h2>\n\n\n\n
Stosuj\u0119 trudn\u0105 taktyk\u0119. Zwracam si\u0119 do was, nie-Amerykan\u00f3w. W chwili, gdy to pisz\u0119, jeste\u015bcie naje\u017cd\u017cani i amerykanizowani. To od was zale\u017cy, czy odrzucicie nasze ca\u0142kowicie niebiblijne podej\u015bcie do ewangelizacji, misji i zak\u0142adania ko\u015bcio\u0142\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
Sta\u0142o si\u0119 odwrotnie. Byli\u015bmy gorsi ni\u017c kiedykolwiek wcze\u015bniej. To nasza najgorsza godzina w historii misji ameryka\u0144sko-brytyjskich. To najczarniejsza godzina w historii misji od czasu ewangelizacji Hawaj\u00f3w! Hawaje? Tak, Hawaje! To w\u0142a\u015bnie tam misjonarze stali si\u0119 milionerami kosztem swoich nawr\u00f3conych!<\/p>\n\n\n\n
<\/p>\n\n\n\n
Rozdzia\u0142y pochodz\u0105 z ksi\u0105\u017cki Gene Edwardsa
\u201eThe Americanization of Christianity\u201d 1993<\/p>\n\n\n\n
* Roland Allen napisa\u0142 na pocz\u0105tku XX wieku seri\u0119 ksi\u0105\u017cek polemizuj\u0105cych z metodami misjonarskimi stosowane przez Amerykan\u00f3w i Brytyjczyk\u00f3w. M.in. \u201eMissionary Methods: The Apostle Paul’s or Ours?\u201d Odni\u00f3s\u0142 si\u0119 w nich do misji zachodnich. Jego ksi\u0105\u017cki nie wp\u0142yn\u0119\u0142y na nas w \u017caden spos\u00f3b. Wywo\u0142a\u0142y one wiele dyskusji. Przyznano si\u0119 nawet do ra\u017c\u0105cych b\u0142\u0119d\u00f3w. Jednak nic si\u0119 nie zmieni\u0142o. Allen zosta\u0142 jedynie znies\u0142awiony za swoje wypowiedzi.<\/em><\/p>\n\n\n\nDodatkowe informacje<\/h2>\n\n\n\n