Ko\u015bci\u00f3\u0142 to dzi\u015b bardzo popularne s\u0142owo. U\u017cywane powszechnie na okre\u015blenie organizacji religijnej, budynku kultu religijnego b\u0105d\u017a niezorganizowanej grupy ludzi wyznaj\u0105cych okre\u015blone zasady w \u017cyciu duchowym.<\/p>\n\n\n\n
<\/p>\n\n\n\n
Temat Ko\u015bcio\u0142a w Pi\u015bmie \u015awi\u0119tym jest do\u015b\u0107 obszerny i wielow\u0105tkowy. Nie spos\u00f3b w jednym artykule zawrze\u0107 wszystkich aspekt\u00f3w tego zagadnienia. Spr\u00f3bujmy jednak zobaczy\u0107, jak Biblia definiuje Ko\u015bci\u00f3\u0142 i jak on funkcjonuje. Spr\u00f3bujmy tak\u017ce odpowiedzie\u0107 sobie na pytanie, czy biblijny Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u0142\u0105czy si\u0119 w jaki\u015b spos\u00f3b z bardzo licznymi dzi\u015b denominacjami religijnymi.<\/p>\n\n\n\n
<\/p>\n\n\n\n
Poj\u0119cia bliskoznaczne <\/strong><\/p>\n\n\n\n W polskich przek\u0142adach Pisma \u015awi\u0119tego* s\u0142owo ekklesia<\/em> w zale\u017cno\u015bci od kontekstu przet\u0142umaczono jako ko\u015bci\u00f3\u0142<\/strong> (Ef 1,22; 3,21; 5,23; Flp 3,6; Kol.1,18), zb\u00f3r<\/strong> (Dz Ap 8,1; 1 Kor 1,2; Rz 16,5).<\/p>\n\n\n\n Jednak w obydwu przypadkach \u2013 gdzie okre\u015blenia te oznaczaj\u0105 wyznawc\u00f3w Jezusa Chrystusa \u2013 w tek\u015bcie oryginalnym, greckim pojawia si\u0119 to jedno s\u0142owo: ekklesia.<\/em><\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Znaczenie s\u0142owa <\/strong>ekklesia<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n Greckie s\u0142owo ekklesia<\/em> jest u\u017cywane w j\u0119zyku greckim bez przerwy od staro\u017cytno\u015bci. Znaczy ono tyle co zgromadzenie<\/em>. \u0179r\u00f3d\u0142em s\u0142owa ekklesia<\/em> by\u0142 czasownik, kt\u00f3ry oznacza\u0142 zaproszenie (wezwanie) os\u00f3b spo\u015br\u00f3d og\u00f3\u0142u, by utworzy\u0142y grup\u0119 (gromadzi\u0142y si\u0119). Zaproszenie mog\u0142o mie\u0107 form\u0119 postulatu, pro\u015bby, apelu.(1)<\/p>\n\n\n\n Ekklesia<\/em> jest wi\u0119c s\u0142owem powszechnie u\u017cywanym w j\u0119zyku greckim na okre\u015blenie ludzi spotykaj\u0105cych si\u0119 w jednym miejscu w okre\u015blonym celu.<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Co oznacza s\u0142owo <\/strong>ekklesia<\/strong><\/em> w Pi\u015bmie \u015awi\u0119tym<\/strong><\/p>\n\n\n\n W Biblii s\u0142owo ekklesia<\/em> wyst\u0119puje bardzo cz\u0119sto. S\u0142owo to okre\u015bla zgromadzonych Izraelit\u00f3w (Mt 18,17; DzAp 7,38; Hbr 2,12), wszystkich wierz\u0105cych (uczni\u00f3w) w Jezusa Chrystusa rozproszonych po ca\u0142ej ziemi jako ca\u0142o\u015b\u0107 (DzAp 9,31; Ef 1,22; Kol 1,18) , a tak\u017ce grupy wierz\u0105cych gromadz\u0105cych si\u0119 w celu wsp\u00f3lnej modlitwy i oddawania chwa\u0142y Bogu, oraz wspierania si\u0119 nawzajem zar\u00f3wno na konkretnym spotkaniu jak i poza nim (Rz 16,4-5; Kor 1,2; Gal 1,2; Flp 1,1; 4,15).<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Ekklesia<\/strong><\/em> w Chrystusie jako ca\u0142o\u015b\u0107<\/strong><\/p>\n\n\n\n Czym zatem jest ekklesia<\/em> wierz\u0105cych w Jezusa Chrystusa i gdzie jest zgromadzona, skoro uczniowie s\u0105 rozproszeni po ca\u0142ej ziemi? Wielu z nich zapewne nigdy si\u0119 nie spotka wsp\u00f3lnie tu na ziemi w jednym miejscu.<\/p>\n\n\n\n Pocz\u0105tkowo wszyscy wierz\u0105cy w Jezusa Chrystusa przebywaj\u0105cy w Jerozolimie okre\u015bleni byli jako jedna ekklesia. S<\/em>potykali si\u0119 oni w \u015bwi\u0105tyni, w Przedsionku Salomona (DzAp 5,12), oraz po domach (DzAp 2,46; 8,3). Jednak, gdy nadesz\u0142y prze\u015bladowania, uczniowie uciekli z Jerozolimy i rozproszyli si\u0119, najpierw po okolicznych krainach (DzAp 8,1; 11,19; 1 P1,1), a potem po ca\u0142ej ziemi \u2013 i tak trwa to do dzi\u015b. Ekklesia<\/em> b\u0119dzie na ziemi w rozproszeniu a\u017c do momentu pochwycenia, czyli spotkania z Panem Jezusem Chrystusem (1 Tes 4,16-18; 1 Kor 15,51-53; 2 Tes 1,10). Skoro wi\u0119c uczniowie nie s\u0105 teraz zgromadzeni na ziemi w jednym miejscu, to jak mog\u0105 by\u0107 ekklesi\u0105<\/em>?<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Ekklesia<\/em> w sensie og\u00f3\u0142u wierz\u0105cych por\u00f3wnana jest w Pi\u015bmie \u015awi\u0119tym do budowli (1 P 2,5) oraz do cia\u0142a ludzkiego (Ef 1,22-23).<\/p>\n\n\n\n Pawe\u0142 pisz\u0105c do wierz\u0105cych porusza aspekt duchowy zgromadzenia – ekklesii<\/em>:<\/p>\n\n\n\n \u201e…Dzi\u0119kuj\u0105c Ojcu, kt\u00f3ry nas uzdolni\u0142 do uczestniczenia w dziedzictwie \u015bwi\u0119tych w \u015bwiat\u0142o\u015bci, kt\u00f3ry nas wyrwa\u0142 z mocy ciemno\u015bci i przeni\u00f3s\u0142 do Kr\u00f3lestwa swego umi\u0142owanego Syna, w kt\u00f3rym mamy odkupienie przez jego krew, przebaczenie grzech\u00f3w\u201d (Kol 1,12-14).<\/p>\n\n\n\n \u201e…I razem z nim wskrzesi\u0142, i razem z nim posadzi\u0142 w miejscach niebia\u0144skich w Chrystusie Jezusie…<\/p>\n\n\n\n Przez niego bowiem my, obie strony, mamy przyst\u0119p w jednym Duchu do Ojca. A wi\u0119c nie jeste\u015bcie ju\u017c wi\u0119cej obcymi i przybyszami, ale wsp\u00f3\u0142obywatelami z \u015bwi\u0119tymi i domownikami Boga; zbudowani na fundamencie aposto\u0142\u00f3w i prorok\u00f3w, gdzie kamieniem w\u0119gielnym jest sam Jezus Chrystus; na kt\u00f3rym ca\u0142a budowla razem zespolona ro\u015bnie w \u015bwi\u0119t\u0105 \u015bwi\u0105tyni\u0119 Panu; na kt\u00f3rym i wy razem si\u0119 budujecie, aby by\u0107 mieszkaniem Boga przez Ducha.\u201d (Ef 2,6;18-22).<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Z powy\u017cszych fragment\u00f3w Pisma \u015awi\u0119tego wynika, \u017ce chodzi nie o zgromadzenie w jakim\u015b konkretnym miejscu na ziemi, ale o zgromadzenie w znaczeniu duchowym. Wierz\u0105cy w Chrystusa Jezusa s\u0105 wyrwani z mocy ciemno\u015bci, wywo\u0142ani z tego \u015bwiata i zgromadzeni w Kr\u00f3lestwie Jezusa, w jednym Duchu maj\u0105cy dost\u0119p do Ojca, zbudowani na jednym fundamencie i b\u0119d\u0105cy jedn\u0105 budowl\u0105. W duchowym znaczeniu ekklesia<\/em> trwa, poniewa\u017c wszyscy, kt\u00f3rzy j\u0105 stanowi\u0105, s\u0105 wci\u0105\u017c zgromadzeni. Nikogo z niej nie ubywa, bo ci, kt\u00f3rzy umieraj\u0105, odchodz\u0105 z tego \u015bwiata, ale w duchu wci\u0105\u017c s\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 ekklesii<\/em> (2 Kor 5,6-9; 1 Tes 4,13-14). Ka\u017cda kolejna osoba, kt\u00f3ra nawraca si\u0119 dzi\u015b do Boga, zostaje w\u0142\u0105czona do ekklesii<\/em>.<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Jaki jest warunek w\u0142\u0105czenia do <\/strong>ekklesii <\/strong><\/em>(zgromadzenia) Jezusa Chrystusa?<\/strong><\/p>\n\n\n\n -Umi\u0142owani przez Boga, powo\u0142ani \u015bwi\u0119ci (Rz 1,6-7)<\/p>\n\n\n\n -Usprawiedliwieni przez wiar\u0119 i obdarowani Duchem \u015awi\u0119tym (Rz 5,1-5; 8,9-10; Ga 3,2; Ef 1,13)<\/p>\n\n\n\n -Zanurzeni w jednym Duchu i napojeni jednym Duchem (DzAp 1,5; 2,39; 11,17; 1 Kor 12,13)<\/p>\n\n\n\n -Wybrani przez Boga, u\u015bwi\u0119ceni przez Ducha, pokropieni krwi\u0105 Jezusa (1 P 1,2)<\/p>\n\n\n\n Z powy\u017cszego wynika, \u017ce tym, kt\u00f3ry w\u0142\u0105cza do ekklesii<\/em>, jest sam B\u00f3g. Odbywa si\u0119 to przez wiar\u0119 w Jezusa Chrystusa, Jego dzie\u0142o na krzy\u017cu i Jego zmartwychwstanie. B\u00f3g na znak w\u0142\u0105czenia do ekklesii<\/em> daje ka\u017cdemu Ducha \u015awi\u0119tego jako dow\u00f3d przyj\u0119cia za swoje dziecko (Ef 1,13; 4,30; Rz 8,15-16).<\/p>\n\n\n\n Ka\u017cdy, kto uwierzy\u0142 w Jezusa Chrystusa, na znak pos\u0142usze\u0144stwa Bogu daje si\u0119 zanurzy\u0107 (ochrzci\u0107) w wodzie w imi\u0119 tego, kt\u00f3ry go zbawi\u0142 (Mk 16,16; DzAp 2,41; 9,18; 10,47; 22,16; Ef 4,5).<\/p>\n\n\n\n Ekklesia<\/em> Jezusa Chrystusa w duchowym znaczeniu nie jest z tego \u015bwiata, cho\u0107 fizycznie jest na tym \u015bwiecie. Ka\u017cdy b\u0119d\u0105cy w ekklesii<\/em> jest pielgrzymem na tej ziemi w drodze do Nowego Jeruzalem (J 17,16-21; Hbr 13,14; 1 P 1,17; 2,11; Obj 21,1-4).<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Jak wygl\u0105da\u0142y zatem wsp\u00f3lne spotkania rozproszonej ekklesii ?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Ci, kt\u00f3rzy uwierzyli, \u017ce Jezus jest Chrystusem – Pomaza\u0144cem (zapowiedzianym przez prorok\u00f3w) pos\u0142anym od Boga, i zostali nape\u0142nieni Duchem \u015awi\u0119tym, zaczynali odczuwa\u0107 naturaln\u0105 potrzeb\u0119 spotykania si\u0119 z innymi wierz\u0105cymi w tego samego Jezusa. Spotykali si\u0119 wi\u0119c wsp\u00f3lnie w najbardziej dogodnych miejscach, cz\u0119sto w domach prywatnych (DzAp 2,46; 12,12; Rz 16,3-5; 16,11; 16,15).<\/p>\n\n\n\n Podczas wsp\u00f3lnych spotka\u0144 zgromadzeni uczniowie (ekklesia<\/em>) us\u0142ugiwali sobie nawzajem darami, jakimi obdarzy\u0142 ich Duch \u015awi\u0119ty (1 P 4,9-11; 1 Kor 12,1-11; 14,26).<\/p>\n\n\n\n Napominali si\u0119 tak\u017ce i zach\u0119cali do pobo\u017cnego \u017cycia i trwania w pos\u0142usze\u0144stwie Bogu (1 Kor 3,1-9; Tyt 2,1-8; 1 P 2,1-5; 3 J 11-12).<\/p>\n\n\n\n Modlili si\u0119 o siebie nawzajem oraz braci i siostry w Jezusie Chrystusie rozproszonych po innych miastach (Rz 12,12; Ef 6,18; 1 Tes 5,25; 2 Tes 3,1; 1 Tm 2,8; Jk 5,14-16)<\/p>\n\n\n\n Wsp\u00f3lne spotkania odbywa\u0142y si\u0119 cz\u0119sto wieczorami (DzAp 2,46; 20,7). Wtedy by\u0142o najwi\u0119cej czasu na wsp\u00f3lne rozmowy, \u015bpiewy, modlitwy (Kol 3,16) i us\u0142ugiwanie darami Ducha \u015awi\u0119tego. Zwykle przy okazji spotka\u0144 wierz\u0105cy jedli wsp\u00f3lny posi\u0142ek, w trakcie kt\u00f3rego \u015bwi\u0119towano Wieczerz\u0119 Pa\u0144sk\u0105. \u0141ami\u0105c chleb i pij\u0105c wino, zgodnie z nakazem Pana Jezusa Chrystusa, wspominano Jego \u015bmier\u0107 (1 Kor 5,8; 11,23-26). <\/p>\n\n\n\n Niestety, jak wynika z tre\u015bci listu do Koryntian, zdarza\u0142o si\u0119, \u017ce robiono to w spos\u00f3b niew\u0142a\u015bciwy, co skutkowa\u0142o tym, \u017ce wsp\u00f3lne kolacje zamiast by\u0107 wyrazem spo\u0142eczno\u015bci (koinonia<\/em>) w Duchu \u015awi\u0119tym i Wieczerz\u0105 Pa\u0144sk\u0105 stawa\u0142y si\u0119 czasem ob\u017carstwa dla jednych, a poni\u017cenia dla innych (1 Kor 11,17-22; 11,27-34).<\/p>\n\n\n\n Osoby niepos\u0142uszne zaleceniom Pana Jezusa zgromadzaj\u0105ce si\u0119 z innymi wierz\u0105cymi by\u0142y napominane, ostrzegane, a w ostateczno\u015bci podejmowano decyzj\u0119 o izolowaniu ich od pozosta\u0142ych uczni\u00f3w (1 Kor 5,4-13; 2 Tes 3,11-15), aby nie zatruwali swoim post\u0119powaniem braci i si\u00f3str. Powody takiej restrykcji by\u0142y dwa. Po pierwsze, by\u0142 to \u015brodek prewencyjny maj\u0105cy na celu zmobilizowanie niepos\u0142usznego Bogu do opami\u0119tania i skruchy. Drugim wa\u017cnym powodem takiej decyzji by\u0142o usuni\u0119cie spo\u015br\u00f3d siebie \u201ekwasu\u201d grzechu. Ekklesia<\/em> mia\u0142a by\u0107 \u201eprza\u015bna\u201d, czyli bez grzechu. Przyst\u0119powanie do Wieczerzy Pa\u0144skiej mia\u0142o si\u0119 odbywa\u0107 w \u201eprza\u015bnikach\u201d szczero\u015bci i prawdy (1 Kor 5,6-8). Podobnie jak \u017bydzi usuwali przed Pasch\u0105 kwas ze swoich dom\u00f3w, tak wierz\u0105cy w Jezusa Chrystusa mieli usun\u0105\u0107 grzech ze swoich serc i grzesznik\u00f3w spo\u015br\u00f3d siebie przed \u015bwi\u0119towaniem Wieczerzy Pa\u0144skiej.<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Aby spotkania ekklesii<\/em> odbywa\u0142y si\u0119 w porz\u0105dku i nie by\u0142y chaotyczne, B\u00f3g powo\u0142ywa\u0142 starszych do tej s\u0142u\u017cby. Zwani tak\u017ce biskupami lub prezbiterami, us\u0142ugiwali jako nauczyciele i pasterze trzody Bo\u017cej, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rej Duch \u015awi\u0119ty ich ustanowi\u0142 (DzAp 20,28; Ef 4,11-12; Hbr 13,17; 1 P 5,1-3).<\/p>\n\n\n\n Naczeln\u0105 zasad\u0105 obowi\u0105zuj\u0105c\u0105 w zgromadzeniu (ekklesii<\/em>) \u015bwi\u0119tych by\u0142o patrzenie na dobro braci i si\u00f3str (Rz 15,1-2; Flp 2,3-11; 1 P 4,8).<\/p>\n\n\n\n Dlatego na przyk\u0142ad, je\u015bli wsp\u00f3lnie zgromadzali si\u0119 wierz\u0105cy z \u017byd\u00f3w i z pogan, dieta i obchodzenie \u015bwi\u0105t \u017cydowskich pozostawione by\u0142y sumieniu ka\u017cdego z osobna (Rz 14,1-7).<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Ekklesia<\/strong><\/em> nie z tego \u015bwiata<\/strong><\/p>\n\n\n\n Nie czytamy nigdzie w Pi\u015bmie \u015awi\u0119tym, \u017ceby wierz\u0105cy zgromadzaj\u0105cy si\u0119 wsp\u00f3lnie zak\u0142adali zbory b\u0119d\u0105ce organizacjami czy tworzyli listy cz\u0142onk\u00f3w, czy ustalali wyznania wiary, regulaminy wewn\u0119trzne i cele dzia\u0142ania.<\/p>\n\n\n\n Dzia\u0142o si\u0119 tak z prostego powodu. Zbory Pa\u0144skie (ekklesie<\/em>) opisane w Nowym Testamencie funkcjonowa\u0142y w ramach ju\u017c istniej\u0105cej ekklesii<\/em>. Uczniowie spotykali si\u0119 w r\u00f3\u017cnych miejscach jako cz\u0119\u015bci jednej ca\u0142o\u015bci, maj\u0105c \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce \u017cyj\u0105 w rozproszeniu. Ich istnienie i funkcjonowanie opiera\u0142o si\u0119 na \u017cyciu w pos\u0142usze\u0144stwie Bogu.<\/p>\n\n\n\n Nie by\u0142y im potrzebne zasady tego \u015bwiata, a wystarczy\u0142y im zasady wynikaj\u0105ce ze S\u0142owa Bo\u017cego pozostawionego przez Pana Jezusa i jego aposto\u0142\u00f3w (2 P 1,20-21; 3,2-3). Dodatkowo mieli \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce s\u0105 przechodniami na tej ziemi w drodze do ojczyzny Niebieskiej, a co za tym idzie, zak\u0142adanie czegokolwiek na tej ziemi wi\u0105za\u0142oby ich z ni\u0105 zamiast z Nowym Jeruzalem i Now\u0105 Ziemi\u0105.<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Ekklesia<\/strong><\/em> Bo\u017ca i <\/strong>ekklesia<\/strong><\/em> ludzka<\/strong><\/p>\n\n\n\n Organizacje utworzone na podstawie zasad ludzkich cz\u0119sto si\u0119 rozpadaj\u0105, dziel\u0105, wymagaj\u0105 zabieg\u00f3w, aby zachowa\u0107 jedno\u015b\u0107 organizacyjn\u0105 i denominacyjn\u0105. Gdy co\u015b nie dzia\u0142a, jak nale\u017cy, pojawia si\u0119 smutek i gorycz. I nie ma w tym nic dziwnego, skoro rozpada si\u0119 czy psuje co\u015b, co stworzy\u0142 i piel\u0119gnuje sam cz\u0142owiek.<\/p>\n\n\n\n Ekklesia<\/em> Bo\u017ca b\u0119dzie istnie\u0107 zawsze, nawet wtedy, gdy wierz\u0105cy w jakim\u015b miejscu przestaj\u0105 si\u0119 spotyka\u0107, bo w r\u00f3\u017cnym gronie mog\u0105 si\u0119 spotyka\u0107 w innym miejscu.<\/p>\n\n\n\n Ekklesi\u0119<\/em> tworz\u0105 ludzie i w ka\u017cdych okoliczno\u015bciach ma ich spaja\u0107 Duch \u015awi\u0119ty oraz jedno\u015b\u0107 wiary i mi\u0142o\u015bci, bez wzgl\u0119du na to, czy s\u0105 razem, czy osobno.<\/p>\n\n\n\n Nie nale\u017cy myli\u0107 ekklesii<\/em> powo\u0142anej przez Pana Jezusa z organizacj\u0105 za\u0142o\u017con\u0105 przez ludzi.<\/p>\n\n\n\n Ekklesia<\/em> powo\u0142ana przez Pana kieruje si\u0119 zasadami obowi\u0105zuj\u0105cymi w Kr\u00f3lestwie Bo\u017cym (Flp 2,3; 1 P 5,1-5; 1 Tes 5,12-15; Ga 6,1-5). Nie potrzebuje listy cz\u0142onk\u00f3w, bo ta jest zapisana przez Pana (Flp 4,3; Obj 13,8), nie potrzebuje spisywania regulaminu, bo jest nim spisane S\u0142owo Bo\u017ce, nie potrzebuje kap\u0142an\u00f3w i hierarch\u00f3w, bo jeste\u015bmy s\u0142ugami jedni drugich, a starsi us\u0142uguj\u0105 innym darem \u0142aski, jakim ich Pan obdarzy\u0142. Jeste\u015bmy wszyscy kr\u00f3lewskim kap\u0142a\u0144stwem, aby rozg\u0142asza\u0107 cnoty Bo\u017ce (1 P 2,9). Nie potrzebuje program\u00f3w dzia\u0142ania, bo \u201eprogram dzia\u0142ania\u201d jest zapisany w Pi\u015bmie \u015awi\u0119tym (Dz Ap 1,8; 1 Tes 4,7; Hbr 12,14; 1 P 1,15-16; 2,9; 2 P 1,3-11; 3,14-15).<\/p>\n\n\n\n Ekklesia<\/em> za\u0142o\u017cona przez ludzi kieruje si\u0119, obok zasad wynikaj\u0105cych ze S\u0142owa Bo\u017cego, zasadami ludzkimi, hierarchi\u0105, regulaminami, procedurami, programami dzia\u0142ania. Demokracja (wola wi\u0119kszo\u015bci) zaj\u0119\u0142a miejsce teokracji (kierowania si\u0119 wol\u0105 Bo\u017c\u0105 zapisan\u0105 w Jego S\u0142owie). Cz\u0119sto bez przyw\u00f3dc\u00f3w i hierarchii, regulamin\u00f3w, procedur, program\u00f3w dzia\u0142ania nie jest w stanie sprawnie funkcjonowa\u0107.<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Podsumowanie<\/strong><\/p>\n\n\n\n Patrz\u0105c na obraz ekklesii<\/em> z Pisma \u015awi\u0119tego, widzimy ludzi ka\u017cdego dnia oczekuj\u0105cych przyj\u015bcia Pana Jezusa Chrystusa. Wszelkie problemy i grzechy starano si\u0119 rozwi\u0105zywa\u0107 na bie\u017c\u0105co. Brak by\u0142o jakichkolwiek dalekosi\u0119\u017cnych plan\u00f3w. Wsparcie materialne organizowano na potrzeby dora\u017ane i celowe. Celem ekklesii<\/em> wierz\u0105cych gromadz\u0105cych si\u0119 w r\u00f3\u017cnych miejscach by\u0142o umacnianie si\u0119 w wierze w Pana Jezusa Chrystusa i Jego S\u0142owie. Owocowa\u0142o to u\u015bwi\u0119ceniem na co dzie\u0144. Tych, kt\u00f3rzy nie byli pos\u0142uszni, napominano, a je\u015bli nadal nie byli pos\u0142uszni, izolowano do czasu opami\u0119tania i pokuty (jak to wspomnieli\u015bmy wy\u017cej).<\/p>\n\n\n\n