{"id":1361,"date":"2025-10-09T13:34:33","date_gmt":"2025-10-09T13:34:33","guid":{"rendered":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/?p=1361"},"modified":"2025-10-09T13:34:34","modified_gmt":"2025-10-09T13:34:34","slug":"rozwoj-chrzescijanstwa-w-ameryce-polnocnej-cz-1","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/?p=1361","title":{"rendered":"Rozw\u00f3j chrze\u015bcija\u0144stwa w Ameryce P\u00f3\u0142nocnej cz.1"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ka\u017cde dziecko ze szko\u0142y podstawowej wie, \u017ce Kolumb odkry\u0142 Ameryk\u0119 w 1492 roku. W ci\u0105gu nast\u0119pnych stu pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu lat do Nowego \u015awiata przyby\u0142y tysi\u0105ce kolonist\u00f3w z kraj\u00f3w europejskich. Najwi\u0119ksze \u017cniwo zebra\u0142a Hiszpania, przejmuj\u0105c praktycznie ca\u0142kowit\u0105 kontrol\u0119 nad Ameryk\u0105 \u015arodkow\u0105 i Po\u0142udniow\u0105, cho\u0107 Brazylia przypad\u0142a Portugalii. Francja, Anglia, Szwecja i Holandia wysy\u0142a\u0142y kolonist\u00f3w do Ameryki P\u00f3\u0142nocnej, rozpoczynaj\u0105c tym seri\u0119 wojen o panowanie nad nowym terytorium. Jednak samo za\u0142o\u017cenie kolonii i losy nowego imperium b\u0119d\u0105 nas interesowa\u0107 jedynie w tym stopniu, w jakim dotycz\u0105 rozwoju chrze\u015bcija\u0144stwa na kontynencie ameryka\u0144skim. <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kolumb \u017ceglowa\u0142 pod flag\u0105 hiszpa\u0144sk\u0105 i to Hiszpanie jako pierwsi zdali sobie spraw\u0119, jakie mo\u017cliwo\u015bci daje im jego odkrycie. W czasie drugiej podr\u00f3\u017cy Kolumba \u017ceglarzom towarzyszy\u0142 ksi\u0105dz katolicki, kt\u00f3ry rozpocz\u0105\u0142 z wielkim zapa\u0142em szerzy\u0107 hiszpa\u0144sk\u0105 form\u0119 katolicyzmu na nowych terenach. Poniewa\u017c trudno by\u0142o znale\u017a\u0107 kap\u0142an\u00f3w, kt\u00f3rzy zechcieliby pracowa\u0107 w nowym kraju, poszczeg\u00f3lnym zakonom oferowano zaj\u0119cie du\u017cych obszar\u00f3w ziemskich w zamian za opiek\u0119 duszpastersk\u0105 nad osadnikami i nawracanie Indian. Dominikanie byli szczeg\u00f3lnie aktywni w Ameryce \u015arodkowej, franciszkanie za\u0142o\u017cyli s\u0142ynne dwadzie\u015bcia jeden misji w Kalifornii, a francuscy jezuici dzia\u0142ali we francuskiej cz\u0119\u015bci Kanady.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Katolicyzm r\u00f3s\u0142 w si\u0142\u0119 na terenach, na kt\u00f3rych osiedlali si\u0119 Hiszpanie, Portugalczycy i Francuzi. Na niekt\u00f3rych obszarach katolicy z czasem stali si\u0119 mniejszo\u015bci\u0105, lecz nie by\u0142o to rezultatem licznej imigracji protestant\u00f3w, a raczej konsekwencj\u0105 nie najlepszej pracy misyjnej. Na terytoriach hiszpa\u0144skich pa\u0144stwo i ko\u015bci\u00f3\u0142 by\u0142y ze sob\u0105 \u015bci\u015ble powi\u0105zane. Ko\u015bci\u00f3\u0142 korzysta\u0142 z ochrony, wsparcia i lojalno\u015bci pa\u0144stwa. W Meksyku i ca\u0142ej Ameryce Po\u0142udniowej katolicyzm by\u0142 w\u0142a\u015bciwie jedyn\u0105 i niekwestionowan\u0105 form\u0105 religii. W niekt\u00f3rych krajach stan ten utrzyma\u0142 si\u0119 do dzisiaj, cho\u0107 od ponad wieku misjonarze protestanccy odnosz\u0105 sukcesy na tych terenach. <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Po kilku niezbyt udanych pr\u00f3bach nast\u0105pi\u0142 pocz\u0105tek dzia\u0142alno\u015bci Francuz\u00f3w w Nowym \u015awiecie, za kt\u00f3ry mo\u017cna uzna\u0107 rozpocz\u0119cie pracy w Kanadzie przez Samuela de Champlain w 1604 roku. Pierwsza sta\u0142a kolonia zosta\u0142a za\u0142o\u017cona w Quebec w 1608 roku. Franciszkanie  otrzymali religijny monopol na terenach nowej kolonii, lecz przyt\u0142oczeni ogromem zada\u0144 zwr\u00f3cili si\u0119 o pomoc do jezuit\u00f3w. Jezuici natychmiast rozpocz\u0119li prac\u0119 w kanadyjskich pustkowiach jako misjonarze w\u015br\u00f3d Indian. Zazwyczaj trudno by\u0142o oddzieli\u0107 od siebie motywy religijne od nacjonalistycznych (hiszpa\u0144scy franciszkanie walczyli zaciekle z francuskimi franciszkanami w dorzeczu Missisippi), a jezuici cz\u0119sto podjudzali nawr\u00f3conych Indian przeciwko protestanckim Anglikom i Holendrom, \u00a0bardziej z nacjonalistycznych pobudek, dla kt\u00f3rych motywy religijne stanowi\u0142y jedynie parawan. W trakcie Wojny Kr\u00f3la Wilhelma, toczonej w latach dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych XVII wieku, niekt\u00f3rzy Indianie schwytani w Maine przez oddzia\u0142y kolonii Massachusetts twierdzili, \u017ce jezuici m\u00f3wili im, i\u017c Maria by\u0142a Francuzk\u0105, a jej syn, Jezus, zabity przez Anglik\u00f3w, wst\u0105pi\u0142 do nieba, dlatego ka\u017cdy, kto chce zyska\u0107 sobie jego przychylno\u015b\u0107, musi pom\u015bci\u0107 jego \u015bmier\u0107 zabijaj\u0105c Anglik\u00f3w. <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Historia rozwoju chrze\u015bcija\u0144stwa w brytyjskich koloniach w Nowym \u015awiecie nie tworzy jednolitego obrazu. <strong>W niekt\u00f3rych koloniach Anglicy zak\u0142adali Ko\u015bcio\u0142y anglika\u0144skie &#8211; wyraz oficjalnej religii Anglii, lecz w innych r\u00f3\u017cne grupy dysydenckie zak\u0142ada\u0142y w\u0142asne ko\u015bcio\u0142y &#8211; w Nowej Anglii byli to kongregacjonali\u015bci, w Nowym Jorku prezbiterianie, w Pensylwanii kwakrzy, a w Maryland katolicy. <\/strong>Obraz sta\u0142 si\u0119 jeszcze bardziej zr\u00f3\u017cnicowany, gdy Anglicy przejmowali kolonie, w wyniku czego w Nowym Jorku znalaz\u0142a si\u0119 znaczna grupa holenderskich chrze\u015bcijan reformowanych, a w Delaware garstka szwedzkich luteran. Z czasem oczywiste sta\u0142o si\u0119 jedno: Nowy \u015awiat bardzo r\u00f3\u017cni si\u0119 od Starego. Wszystkie grupy wkr\u00f3tce zacz\u0119\u0142y przystosowywa\u0107 si\u0119 do warunk\u00f3w panuj\u0105cych w Nowym \u015awiecie, cz\u0119sto powa\u017cnie zmieniaj\u0105c wzorce, kt\u00f3re przyby\u0142y z nimi z Europy. <strong>Sta\u0142o si\u0119 to dominuj\u0105c\u0105 cech\u0105 pocz\u0105tk\u00f3w rozwoju chrze\u015bcija\u0144stwa w Ameryce: po bezpo\u015brednim przeniesieniu wzorc\u00f3w europejskich nast\u0119powa\u0142a ich kulturowa adaptacja do reali\u00f3w \u017cycia w koloniach. <\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ko\u015bci\u00f3\u0142 anglika\u0144ski by\u0142 ko\u015bcio\u0142em pa\u0144stwowym w po\u0142udniowych koloniach brytyjskich Ameryki P\u00f3\u0142nocnej: Wirginii, obu Karolinach i Georgii. Nominalnie wszyscy anglikanie podlegali zwierzchnictwu biskupa Londynu, lecz ten przebywa\u0142 w Anglii &#8211; ponad pi\u0119\u0107 tysi\u0119cy kilometr\u00f3w od kolonii. W rezultacie w Ko\u015bciele anglika\u0144skim na terytorium kolonii ameryka\u0144skich dosz\u0142o do dw\u00f3ch powa\u017cnych zmian, kt\u00f3re najwyra\u017aniej wyst\u0105pi\u0142y w Wirginii, najwi\u0119kszym skupisku anglikan\u00f3w. <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Jedna ze zmian dotyczy\u0142a rad parafialnych. Rada parafialna to grupa os\u00f3b \u015bwieckich, kt\u00f3rym powierzono piecz\u0119 nad maj\u0105tkiem ko\u015bcio\u0142a, w czym przypomina\u0142a rad\u0119 nadzorcz\u0105 firmy. W ko\u015bciele anglika\u0144skim rada parafialna zajmowa\u0142a si\u0119 zazwyczaj sprawami finansowymi i organizacyjnymi, lecz w sytuacji, gdy w\u0142adze ko\u015bcielne by\u0142y tak daleko, lokalne rady parafialne by\u0142y zdane na w\u0142asne si\u0142y. Kontrolowa\u0142y nawet wyznaczanie kap\u0142an\u00f3w anglika\u0144skich i ich pensje. Cz\u0142onkowie rady parafialnej, wybierani przez wiernych ko\u015bcio\u0142a, zazwyczaj wywodzili si\u0119 z klasy posiadaczy ziemskich &#8211; kt\u00f3rzy mieli najwi\u0119cej reprezentant\u00f3w w Izbie Obywatelskiej Stanu Wirginia. W rezultacie tamtejsze rady parafialne by\u0142y o wiele bardziej demokratyczne ni\u017c gdziekolwiek indziej w Ko\u015bciele anglika\u0144skim. Nie przypadkiem praktycznie wszyscy cz\u0142onkowie Ko\u015bcio\u0142a anglika\u0144skiego w Wirginii popierali d\u0105\u017cenia patriot\u00f3w podczas rewolucji ameryka\u0144skiej. <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Inna zmiana, jaka nast\u0105pi\u0142a w Ko\u015bciele anglika\u0144skim w Ameryce P\u00f3\u0142nocnej w XVII wieku, dotyczy\u0142a roli parafii. W Anglii by\u0142o wiele ma\u0142ych miast i wiosek, z kt\u00f3rych ka\u017cda mia\u0142a w\u0142asny ko\u015bci\u00f3\u0142 i proboszcza. By\u0142 on odpowiedzialny za \u017cycie duchowe wszystkich mieszka\u0144c\u00f3w parafii, kt\u00f3ra nie rozci\u0105ga\u0142a si\u0119 dalej ni\u017c na kilka kilometr\u00f3w od budynku ko\u015bcio\u0142a. Obszar Wirginii by\u0142 bez por\u00f3wnania wi\u0119kszy ni\u017c Anglii. By\u0142o tam wiele rzek, p\u0142yn\u0105cych zazwyczaj na wsch\u00f3d, do oceanu. Stanowi\u0142y one g\u0142\u00f3wny szlak komunikacyjny kolonii, pomi\u0119dzy nimi za\u015b rozci\u0105ga\u0142 si\u0119 g\u0119sty las. Typowa parafia w Wirginii to tereny po\u0142o\u017cone po obu stronach rzeki, tak wi\u0119c zamiast zwartego kwadratu mia\u0142a kszta\u0142t d\u0142ugiego prostok\u0105ta, ci\u0105gn\u0105cego si\u0119 czasami blisko dwie\u015bcie kilometr\u00f3w. Odwiedzanie wiernych by\u0142o bardzo uci\u0105\u017cliwe, trudno by\u0142o te\u017c oczekiwa\u0107, \u017ce parafianie b\u0119d\u0105 regularnie ucz\u0119szczali do ko\u015bcio\u0142a. Wszystko to przyczyni\u0142o si\u0119 do os\u0142abienia silnej kontroli eklezjastycznej, kt\u00f3ra panowa\u0142a w \u00f3wczesnej Anglii. W rezultacie tego Ko\u015bci\u00f3\u0142 anglika\u0144ski w Ameryce P\u00f3\u0142nocnej by\u0142 o wiele bardziej demokratyczny i niesformalizowany ni\u017c jego odpowiednik w Anglii. <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Purytanie za\u0142o\u017cyli kolonie w Nowej Anglii i byli niezwykle oddani ideom kalwinizmu. Poniewa\u017c ich ko\u015bcio\u0142y mia\u0142y ustr\u00f3j kongregacjonalny, nazwano ich kongregacjonalistami. Pocz\u0105tkowo \u017cywili przekonanie, \u017ce cz\u0142onkami ko\u015bcio\u0142a mog\u0105 by\u0107 jedynie duchowo odrodzeni, nawr\u00f3ceni chrze\u015bcijanie. Kalwi\u0144ska koncepcja nawr\u00f3cenia wymaga\u0142a dramatycznych do\u015bwiadcze\u0144, kt\u00f3re dowodzi\u0142yby, i\u017c dana osoba zalicza si\u0119 do grona Bo\u017cych wybranych. Podr\u00f3\u017c do Nowego \u015awiata i rozpoczynanie \u017cycia na pustkowiach Nowej Anglii dawa\u0142o wielu ludziom do\u015bwiadczenia, kt\u00f3re mo\u017cna by\u0142o przedstawi\u0107 jako potwierdzenie ich zbawienia. Jednak w ci\u0105gu jednego-dw\u00f3ch pokole\u0144 Nowa Anglia osi\u0105gn\u0119\u0142a stabilizacj\u0119 i wi\u0119kszo\u015b\u0107 ludzi nie mia\u0142a ju\u017c okazji do takich prze\u017cy\u0107. <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Cz\u0142onkami ko\u015bcio\u0142a mogli zosta\u0107 jedynie ci, kt\u00f3rzy byli w stanie za\u015bwiadczy\u0107 o jakim\u015b szczeg\u00f3lnym prze\u017cyciu potwierdzaj\u0105cym zbawienie. Ponadto tylko cz\u0142onkowie ko\u015bcio\u0142a mogli ochrzci\u0107 swoje dzieci. Zmniejszenie liczby szczeg\u00f3lnych nawr\u00f3ce\u0144 oznacza\u0142o, \u017ce mniej rodzin mog\u0142o ochrzci\u0107 swe dzieci, co mog\u0142o mie\u0107 powa\u017cne konsekwencje dla istnienia ko\u015bcio\u0142a w Nowej Anglii. Przymierze Po\u0142owy Drogi z lat 1657 i 1662 zezwala\u0142o osobom, kt\u00f3re zosta\u0142y ochrzczone jako dzieci, ochrzci\u0107 w\u0142asne dzieci, niezale\u017cnie od wcze\u015bniejszego do\u015bwiadczenia nawr\u00f3cenia. By\u0142o to przeciwie\u0144stwem praktyk pierwszych purytan i doprowadzi\u0142o do powstania zjawiska nominalnej przynale\u017cno\u015bci do ko\u015bcio\u0142a. Odpowiedzi\u0105 by\u0142o przebudzenie w\u015br\u00f3d kolonist\u00f3w, zwane tak\u017ce Wielkim Przebudzeniem. <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ko\u015bci\u00f3\u0142 kongregacjonalny cieszy\u0142 si\u0119 w Nowej Anglii wsparciem pa\u0144stwa, podobnie jak Ko\u015bci\u00f3\u0142 anglika\u0144ski w koloniach po\u0142udniowych. <strong>W podobny spos\u00f3b rozpoczyna\u0142 dzia\u0142alno\u015b\u0107 w Nowych Niderlandach holenderski Ko\u015bci\u00f3\u0142 reformowany, kiedy jednak w 1664 roku Anglicy przej\u0119li t\u0119 koloni\u0119, przemianowuj\u0105c j\u0105 na Nowy Jork, Ko\u015bci\u00f3\u0142 anglika\u0144ski rozpocz\u0105\u0142 starania o zdobycie wiod\u0105cej roli, szczeg\u00f3lnie w okolicach miasta Nowy Jork. <\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"392\" src=\"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/Large_Broadside_on_the_Maryland_Toleration_Act-1024x392.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-1362\" srcset=\"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/Large_Broadside_on_the_Maryland_Toleration_Act-1024x392.jpg 1024w, https:\/\/www.kilkaminut.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/Large_Broadside_on_the_Maryland_Toleration_Act-300x115.jpg 300w, https:\/\/www.kilkaminut.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/Large_Broadside_on_the_Maryland_Toleration_Act-768x294.jpg 768w, https:\/\/www.kilkaminut.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/Large_Broadside_on_the_Maryland_Toleration_Act.jpg 1243w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Na pocz\u0105tku kolonia Maryland by\u0142a rajem dla katolik\u00f3w n\u0119kanych w Anglii za swe przekonania. W za\u0142o\u017conej w 1632 roku kolonii prac\u0119 misyjn\u0105 prowadzi\u0142o dw\u00f3ch kap\u0142an\u00f3w jezuickich, kt\u00f3rzy wkr\u00f3tce nawr\u00f3cili wielu nominalnych protestant\u00f3w przyby\u0142ych do kolonii wraz z jej pierwszymi katolickimi mieszka\u0144cami. W\u0142adze kolonii zdawa\u0142y sobie spraw\u0119, \u017ce w Anglii nadal obawiano si\u0119 katolik\u00f3w, je\u015bli wi\u0119c Maryland zyska reputacj\u0119 agresywnie katolickiej kolonii, w\u0142adze angielskie zajm\u0105 j\u0105 si\u0142\u0105 i przestanie pe\u0142ni\u0107 rol\u0119 schronienia dla angielskich katolik\u00f3w. W zwi\u0105zku z tym zaprowadzono w koloni polityk\u0119 tolerancji religijnej, posuwaj\u0105c si\u0119 nawet do ograniczenia dzia\u0142alno\u015bci jezuit\u00f3w. W 1629 roku George Calvert, pierwszy lord Baltimore, wyznaczy\u0142 na gubernatora kolonii protestanta, Williama Stone&#8217;a (bezpo\u015bredniego przodka jednego z p\u00f3\u017aniejszych przyw\u00f3dc\u00f3w Ruchu Odnowy, B.W Stone&#8217;a), za rz\u0105d\u00f3w kt\u00f3rego w Maryland uchwalono specjalny <em>Akt tolerancji,* <\/em>pierwszy tego typu dokument w koloniach ameryka\u0144skich. <strong>Gdy w ko\u0144cu XVII wieku rodzina Baltimore&#8217;\u00f3w przesz\u0142a na anglikanizm, Ko\u015bci\u00f3\u0142 anglika\u0144ski sta\u0142 si\u0119 ko\u015bcio\u0142em pa\u0144stwowym w Maryland.<\/strong><br><br>* Maryland Toleration Act &#8211; <a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Maryland_Toleration_Act\">https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Maryland_Toleration_Act<\/a><br><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Fragment rozdzia\u0142u &#8211; Rozw\u00f3j chrze\u015bcija\u0144stwa w Ameryce P\u00f3\u0142nocnej<br>z ksi\u0105\u017cki \u201eHistoria ko\u015bcio\u0142a\u201d Jamesa B. Northa<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ka\u017cde dziecko ze szko\u0142y podstawowej wie, \u017ce Kolumb odkry\u0142 Ameryk\u0119 w 1492 roku. W ci\u0105gu nast\u0119pnych stu pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu lat do Nowego \u015awiata przyby\u0142y tysi\u0105ce kolonist\u00f3w z kraj\u00f3w europejskich. Najwi\u0119ksze \u017cniwo zebra\u0142a Hiszpania, przejmuj\u0105c praktycznie ca\u0142kowit\u0105 kontrol\u0119 nad Ameryk\u0105 \u015arodkow\u0105 i Po\u0142udniow\u0105, cho\u0107 Brazylia przypad\u0142a Portugalii. Francja, Anglia, Szwecja i Holandia wysy\u0142a\u0142y kolonist\u00f3w do Ameryki P\u00f3\u0142nocnej, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1364,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[31],"tags":[],"class_list":["post-1361","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-historia-chrzescijanstwa"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v28.9 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Rozw\u00f3j chrze\u015bcija\u0144stwa w Ameryce P\u00f3\u0142nocnej cz.1 -<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/?p=1361\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Rozw\u00f3j chrze\u015bcija\u0144stwa w Ameryce P\u00f3\u0142nocnej cz.1 -\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Ka\u017cde dziecko ze szko\u0142y podstawowej wie, \u017ce Kolumb odkry\u0142 Ameryk\u0119 w 1492 roku. W ci\u0105gu nast\u0119pnych stu pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu lat do Nowego \u015awiata przyby\u0142y tysi\u0105ce kolonist\u00f3w z kraj\u00f3w europejskich. Najwi\u0119ksze \u017cniwo zebra\u0142a Hiszpania, przejmuj\u0105c praktycznie ca\u0142kowit\u0105 kontrol\u0119 nad Ameryk\u0105 \u015arodkow\u0105 i Po\u0142udniow\u0105, cho\u0107 Brazylia przypad\u0142a Portugalii. Francja, Anglia, Szwecja i Holandia wysy\u0142a\u0142y kolonist\u00f3w do Ameryki P\u00f3\u0142nocnej, [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/?p=1361\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2025-10-09T13:34:33+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2025-10-09T13:34:34+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/4100.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1000\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"753\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Andrzej z DG\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Andrzej z DG\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"9 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.kilkaminut.pl\\\/?p=1361#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.kilkaminut.pl\\\/?p=1361\"},\"author\":{\"name\":\"Andrzej z DG\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.kilkaminut.pl\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/9f86bf27c1eaed5dda9e706bc18ab569\"},\"headline\":\"Rozw\u00f3j chrze\u015bcija\u0144stwa w Ameryce P\u00f3\u0142nocnej cz.1\",\"datePublished\":\"2025-10-09T13:34:33+00:00\",\"dateModified\":\"2025-10-09T13:34:34+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.kilkaminut.pl\\\/?p=1361\"},\"wordCount\":1726,\"commentCount\":0,\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.kilkaminut.pl\\\/?p=1361#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.kilkaminut.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/10\\\/4100.jpg\",\"articleSection\":[\"Ko\u015bci\u00f3\u0142 Pielgrzym\"],\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.kilkaminut.pl\\\/?p=1361#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.kilkaminut.pl\\\/?p=1361\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.kilkaminut.pl\\\/?p=1361\",\"name\":\"Rozw\u00f3j chrze\u015bcija\u0144stwa w Ameryce P\u00f3\u0142nocnej cz.1 -\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.kilkaminut.pl\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.kilkaminut.pl\\\/?p=1361#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.kilkaminut.pl\\\/?p=1361#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.kilkaminut.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/10\\\/4100.jpg\",\"datePublished\":\"2025-10-09T13:34:33+00:00\",\"dateModified\":\"2025-10-09T13:34:34+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.kilkaminut.pl\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/9f86bf27c1eaed5dda9e706bc18ab569\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.kilkaminut.pl\\\/?p=1361#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.kilkaminut.pl\\\/?p=1361\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.kilkaminut.pl\\\/?p=1361#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.kilkaminut.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/10\\\/4100.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.kilkaminut.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/10\\\/4100.jpg\",\"width\":1000,\"height\":753},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.kilkaminut.pl\\\/?p=1361#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.kilkaminut.pl\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Rozw\u00f3j chrze\u015bcija\u0144stwa w Ameryce P\u00f3\u0142nocnej cz.1\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.kilkaminut.pl\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.kilkaminut.pl\\\/\",\"name\":\"\",\"description\":\"Pozw&oacute;l, \u017ce zajm\u0119 Ci tylko kilka minut...\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.kilkaminut.pl\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.kilkaminut.pl\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/9f86bf27c1eaed5dda9e706bc18ab569\",\"name\":\"Andrzej z DG\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/099d17255b8dd9304833c16531357a059b5f8a421f9d80d7965793e0c5474196?s=96&d=mm&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/099d17255b8dd9304833c16531357a059b5f8a421f9d80d7965793e0c5474196?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/099d17255b8dd9304833c16531357a059b5f8a421f9d80d7965793e0c5474196?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Andrzej z DG\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/www.kilkaminut.pl\"],\"url\":\"https:\\\/\\\/www.kilkaminut.pl\\\/?author=1\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Rozw\u00f3j chrze\u015bcija\u0144stwa w Ameryce P\u00f3\u0142nocnej cz.1 -","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/?p=1361","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Rozw\u00f3j chrze\u015bcija\u0144stwa w Ameryce P\u00f3\u0142nocnej cz.1 -","og_description":"Ka\u017cde dziecko ze szko\u0142y podstawowej wie, \u017ce Kolumb odkry\u0142 Ameryk\u0119 w 1492 roku. W ci\u0105gu nast\u0119pnych stu pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu lat do Nowego \u015awiata przyby\u0142y tysi\u0105ce kolonist\u00f3w z kraj\u00f3w europejskich. Najwi\u0119ksze \u017cniwo zebra\u0142a Hiszpania, przejmuj\u0105c praktycznie ca\u0142kowit\u0105 kontrol\u0119 nad Ameryk\u0105 \u015arodkow\u0105 i Po\u0142udniow\u0105, cho\u0107 Brazylia przypad\u0142a Portugalii. Francja, Anglia, Szwecja i Holandia wysy\u0142a\u0142y kolonist\u00f3w do Ameryki P\u00f3\u0142nocnej, [&hellip;]","og_url":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/?p=1361","article_published_time":"2025-10-09T13:34:33+00:00","article_modified_time":"2025-10-09T13:34:34+00:00","og_image":[{"width":1000,"height":753,"url":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/4100.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Andrzej z DG","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Napisane przez":"Andrzej z DG","Szacowany czas czytania":"9 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/?p=1361#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/?p=1361"},"author":{"name":"Andrzej z DG","@id":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/#\/schema\/person\/9f86bf27c1eaed5dda9e706bc18ab569"},"headline":"Rozw\u00f3j chrze\u015bcija\u0144stwa w Ameryce P\u00f3\u0142nocnej cz.1","datePublished":"2025-10-09T13:34:33+00:00","dateModified":"2025-10-09T13:34:34+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/?p=1361"},"wordCount":1726,"commentCount":0,"image":{"@id":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/?p=1361#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/4100.jpg","articleSection":["Ko\u015bci\u00f3\u0142 Pielgrzym"],"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/www.kilkaminut.pl\/?p=1361#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/?p=1361","url":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/?p=1361","name":"Rozw\u00f3j chrze\u015bcija\u0144stwa w Ameryce P\u00f3\u0142nocnej cz.1 -","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/?p=1361#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/?p=1361#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/4100.jpg","datePublished":"2025-10-09T13:34:33+00:00","dateModified":"2025-10-09T13:34:34+00:00","author":{"@id":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/#\/schema\/person\/9f86bf27c1eaed5dda9e706bc18ab569"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/?p=1361#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.kilkaminut.pl\/?p=1361"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/?p=1361#primaryimage","url":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/4100.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/4100.jpg","width":1000,"height":753},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/?p=1361#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Rozw\u00f3j chrze\u015bcija\u0144stwa w Ameryce P\u00f3\u0142nocnej cz.1"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/#website","url":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/","name":"","description":"Pozw&oacute;l, \u017ce zajm\u0119 Ci tylko kilka minut...","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/#\/schema\/person\/9f86bf27c1eaed5dda9e706bc18ab569","name":"Andrzej z DG","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/099d17255b8dd9304833c16531357a059b5f8a421f9d80d7965793e0c5474196?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/099d17255b8dd9304833c16531357a059b5f8a421f9d80d7965793e0c5474196?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/099d17255b8dd9304833c16531357a059b5f8a421f9d80d7965793e0c5474196?s=96&d=mm&r=g","caption":"Andrzej z DG"},"sameAs":["https:\/\/www.kilkaminut.pl"],"url":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/?author=1"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1361","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1361"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1361\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1363,"href":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1361\/revisions\/1363"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1364"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1361"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1361"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kilkaminut.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1361"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}